Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam: Công nghệ trách nhiệm, tiếp cận công bằng, tiêu dùng an tâm

Theo dõi KT&TD trên

...đặt trọng tâm vào bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh công nghệ và thương mại điện tử ngày càng can thiệp sâu vào quá trình mua bán, lựa chọn và sử dụng hàng hóa, dịch vụ.

Khi công nghệ trở thành một phần của quyết định mua hàng

Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam được tổ chức vào 15/3 hằng năm. Năm 2027, các hoạt động hưởng ứng sẽ bắt đầu từ tháng 1, tập trung cao điểm trong tháng 3 và được triển khai xuyên suốt năm, đặc biệt vào những thời điểm nhu cầu mua sắm tăng cao.

Theo Kế hoạch số 7887/KH-BCT ban hành ngày 30/9/2026, Bộ Công Thương lựa chọn chủ đề “Công nghệ trách nhiệm - Tiếp cận công bằng - Tiêu dùng an tâm” cho Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2027. Chủ đề được xây dựng trên cơ sở những yêu cầu mới phát sinh từ quá trình chuyển đổi số, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và thực tiễn bảo vệ người tiêu dùng trong năm 2026.

Nếu trước đây người tiêu dùng chủ yếu tiếp nhận thông tin từ cửa hàng, quảng cáo truyền thống hoặc người bán, quá trình lựa chọn sản phẩm hiện nay diễn ra ngày càng nhiều trên môi trường số. Từ việc tìm kiếm sản phẩm, xem đánh giá, so sánh giá, tiếp nhận quảng cáo, đặt hàng, thanh toán cho tới phản hồi sau mua, công nghệ đã tham gia vào gần như toàn bộ hành trình tiêu dùng.

Thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh. Theo Bộ Công Thương, quy mô thương mại điện tử của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, tương đương khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Sự phát triển này mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ, nhưng đồng thời cũng tạo ra những vấn đề mới đối với quyền lợi người tiêu dùng.

Thông tin sản phẩm có thể được cá nhân hóa theo từng người dùng. Quảng cáo có thể xuất hiện dựa trên hành vi tìm kiếm. Các đánh giá trực tuyến có thể tác động trực tiếp tới quyết định mua hàng. Trong khi đó, người tiêu dùng có thể khó xác định chính xác chủ thể chịu trách nhiệm khi giao dịch liên quan tới người bán, nền tảng số, đơn vị vận chuyển và nhiều bên trung gian khác nhau. Chính vì vậy, “công nghệ trách nhiệm” trở thành nội dung đầu tiên trong chủ đề của năm 2027.

Theo Bộ Công Thương, công nghệ cần được ứng dụng và quản lý theo hướng an toàn, minh bạch, có trách nhiệm và lấy quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng làm trọng tâm. Trách nhiệm này không chỉ thuộc về cơ quan quản lý mà còn liên quan trực tiếp tới doanh nghiệp, nền tảng số và chính người tiêu dùng.

Minh bạch hơn trong không gian số

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, đã bổ sung nhiều quy định nhằm thích ứng với những mô hình tiêu dùng mới. Đáng chú ý, pháp luật xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong giao dịch trên không gian mạng, đồng thời đặt ra trách nhiệm riêng đối với tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số trung gian. Các quy định mới hướng tới việc hạn chế khoảng trống trách nhiệm khi tranh chấp xảy ra giữa người tiêu dùng và các chủ thể tham gia giao dịch. Đây là vấn đề ngày càng có ý nghĩa khi hoạt động mua sắm trực tuyến trở thành một phần quen thuộc trong đời sống.

Kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, 70% dân số trưởng thành tham gia mua sắm trực tuyến, doanh số bán lẻ thương mại điện tử tăng trưởng 20-30% mỗi năm và chiếm 20% tổng mức bán lẻ hàng hóa trên cả nước. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu giảm tỷ lệ website vi phạm quyền lợi người tiêu dùng xuống còn 5-10%.

Những mục tiêu này cho thấy quy mô thị trường số càng lớn thì yêu cầu bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số càng trở nên cấp thiết. Một điểm đáng chú ý khác trong chủ đề năm 2027 là “Tiếp cận công bằng”. Công nghệ có thể giúp người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm và dịch vụ thuận tiện hơn, nhưng không phải mọi nhóm người đều có cùng khả năng tiếp cận công nghệ.

Theo Bộ Công Thương, người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, người dân tại miền núi, vùng sâu, vùng xa có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận và sử dụng công nghệ, nhận diện rủi ro hoặc thực hiện quyền của mình khi tranh chấp phát sinh.

Vì vậy, bảo vệ người tiêu dùng trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở việc tạo ra nhiều kênh mua sắm hơn, mà còn phải bảo đảm người tiêu dùng có khả năng tiếp cận thông tin, sản phẩm, dịch vụ và cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Đây cũng là tinh thần đã được thể hiện trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 khi lần đầu tiên quy định cụ thể về người tiêu dùng dễ bị tổn thương, đồng thời đặt ra những trách nhiệm đặc thù đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh trong quá trình giao dịch với nhóm này.

Từ bảo vệ quyền lợi đến xây dựng niềm tin

“Tiêu dùng an tâm” là đích đến thứ ba mà chủ đề Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2027 hướng tới.

Một thị trường tiêu dùng phát triển không chỉ được đo bằng số lượng giao dịch hay tốc độ tăng trưởng doanh thu. Niềm tin của người tiêu dùng cũng là một yếu tố quan trọng quyết định mức độ bền vững của thị trường.

Người tiêu dùng cần có đủ thông tin để lựa chọn, có khả năng nhận diện rủi ro, có công cụ để phản ánh khi quyền lợi bị xâm phạm và có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần coi bảo vệ người tiêu dùng là một phần của năng lực cạnh tranh. Việc cung cấp thông tin chính xác, bảo vệ dữ liệu cá nhân, minh bạch về giá và điều kiện giao dịch, kiểm soát chất lượng hàng hóa và xử lý khiếu nại không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn liên quan trực tiếp tới uy tín và khả năng duy trì khách hàng.

Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 của Bộ Công Thương cũng đặt mục tiêu đưa việc đáp ứng nhu cầu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trở thành trách nhiệm, động lực và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát thương mại điện tử và không gian mạng.

Theo kế hoạch của Bộ Công Thương, các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2027 sẽ không giới hạn trong ngày 15/3 mà được triển khai từ tháng 1, tập trung trong tháng 3 và kéo dài trong cả năm.

Các hoạt động được khuyến khích gắn với những giai đoạn cao điểm về tiêu dùng như Tết Dương lịch, Tết Âm lịch, các mùa mua sắm và những thời điểm thị trường có nhu cầu giao dịch lớn.

Ở cấp Trung ương, dự kiến tổ chức Lễ phát động Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2027 cùng các hoạt động cộng đồng, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tư vấn và nâng cao kiến thức, kỹ năng cho người tiêu dùng.

Tại các địa phương, UBND các tỉnh, thành phố căn cứ điều kiện thực tế để xây dựng kế hoạch và tổ chức hoạt động hưởng ứng, trong đó chú trọng tuyên truyền tại chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, cơ sở sản xuất và kinh doanh.

Trong bối cảnh thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số tiếp tục thay đổi cách người Việt mua sắm, chủ đề “Công nghệ trách nhiệm - Tiếp cận công bằng - Tiêu dùng an tâm” cho năm 2027 đặt ra một yêu cầu rộng hơn: công nghệ không chỉ cần nhanh và tiện lợi, mà phải đi cùng minh bạch, an toàn và trách nhiệm.

Khi người tiêu dùng có đủ thông tin, có khả năng tiếp cận công bằng và được bảo vệ trước những rủi ro mới của thị trường số, niềm tin vào thị trường cũng có cơ sở để được củng cố. Đây là nền tảng để xây dựng môi trường kinh doanh và tiêu dùng lành mạnh, minh bạch và bền vững trong giai đoạn chuyển đổi số.