Bước ngoặt minh bạch thuế: Bỏ khoán, áp dụng tự kê khai cho hộ kinh doanh
Việc chuyển từ hình thức nộp thuế theo phương pháp khoán sang tự kê khai doanh thu thực tế được xem là bước cải cách quan trọng, hướng tới minh bạch hóa nghĩa vụ thuế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Ngành Thuế đang triển khai đề án xóa bỏ hình thức thuế khoán, thay thế bằng cơ chế người nộp thuế tự kê khai, tự nộp theo doanh thu thực tế. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm hiện đại hóa quản lý thuế, thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
Từ “khoán” sang “kê khai” - vì sao cần thay đổi?
Hiện nay, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có ba phương thức nộp thuế: kê khai, khoán và theo từng lần phát sinh. Trong đó, phương pháp khoán áp dụng cho các trường hợp không thuộc diện kê khai định kỳ và không phát sinh giao dịch thường xuyên. Mức thuế được cơ quan thuế xác định dựa trên doanh thu khoán ước tính.
Phương pháp này từng phù hợp trong giai đoạn kinh tế nhỏ lẻ, nhưng nay bộc lộ nhiều hạn chế: thiếu công bằng giữa các hộ kinh doanh, dễ thất thu ngân sách, khó theo dõi chính xác hoạt động kinh doanh và không khuyến khích minh bạch tài chính. Trong bối cảnh nền kinh tế số và xu hướng chuyển đổi sang mô hình kinh doanh bài bản, cách quản lý này không còn phù hợp.
Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành nhận định: “Chủ trương xóa bỏ hình thức thuế khoán là bước chuyển lớn trong quản lý thuế đối với khu vực kinh tế hộ cá thể. Đây là cam kết mạnh mẽ của ngành Thuế về công bằng, minh bạch và hiện đại hóa quản lý”.
Gỡ rào cản thủ tục, khuyến khích tuân thủ
Chuyển sang phương pháp tự kê khai, tự nộp thuế giúp hộ kinh doanh nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế, theo kỳ tháng hoặc quý. Điều này yêu cầu dữ liệu tài chính minh bạch hơn, nhưng cũng tạo cơ hội để hộ kinh doanh được ghi nhận đúng năng lực, tránh ấn định doanh thu không sát thực tế.
Ngành Thuế đang đồng thời cải thiện môi trường kê khai, áp dụng công nghệ số để người nộp thuế có thể khai báo, nộp thuế, tra cứu nghĩa vụ thuế hoàn toàn trực tuyến. Việc này giúp giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả cơ quan quản lý và hộ kinh doanh.
“Mỗi bước cải cách của ngành Thuế là một bước tiến trong việc lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Khi thủ tục thuận tiện, minh bạch, người nộp thuế sẽ chủ động tuân thủ, đồng thời có thêm động lực để phát triển sản xuất kinh doanh,” ông Mai Xuân Thành nhấn mạnh.
Năm nhóm giải pháp trọng tâm
Theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế, đề án chuyển đổi từ thuế khoán sang tự kê khai sẽ được triển khai với 5 nhóm giải pháp then chốt:
Rà soát, hoàn thiện chính sách pháp luật liên quan đến quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, đảm bảo đồng bộ và khả thi.
Thay thế phương pháp khoán bằng phương pháp kê khai hiện đại, cho phép người nộp thuế tự khai, tự nộp theo doanh thu thực tế.
Ứng dụng công nghệ số và hóa đơn điện tử, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung để quản lý minh bạch và liên thông.
Hỗ trợ, khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi mô hình phù hợp, tiến tới hoạt động như doanh nghiệp chuyên nghiệp.
Nâng cao năng lực thực thi của cơ quan thuế và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong quản lý, giám sát và hỗ trợ.
Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp này được kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản cách thức quản lý thuế đối với khu vực hộ kinh doanh, đồng thời góp phần mở rộng cơ sở thuế, chống thất thu ngân sách.
Hộ kinh doanh - từ đối tượng quản lý sang đối tác đồng hành
Ngành Thuế khẳng định không chỉ quản lý mà còn đóng vai trò đồng hành, hỗ trợ người nộp thuế. Việc chuyển đổi phương pháp tính thuế được thiết kế để không tạo gánh nặng hành chính, mà ngược lại, giúp hộ kinh doanh từng bước nâng cao năng lực quản trị tài chính.
Mọi chính sách mới sẽ được công bố công khai, nhất quán, cùng với hướng dẫn chi tiết, tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật, đặc biệt là đối với các hộ ở vùng sâu, vùng xa hoặc mới tiếp cận công nghệ số.
Việc bỏ thuế khoán không chỉ là thay đổi cách tính thuế, mà còn là bước tiến trong xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, nơi mọi chủ thể - từ hộ kinh doanh nhỏ lẻ đến doanh nghiệp lớn - đều tuân thủ chung một nguyên tắc: minh bạch, chính xác và kịp thời.
Khi người nộp thuế được trao quyền tự khai và có công cụ thuận tiện để thực hiện, niềm tin vào hệ thống quản lý sẽ được củng cố. Đây là yếu tố then chốt để nuôi dưỡng tinh thần tuân thủ pháp luật, đồng thời khơi thông nguồn lực to lớn từ khu vực kinh tế hộ cá thể, đóng góp vào tăng trưởng bền vững của đất nước.
