Người mua kim cương cần biết gì để tránh "tiền mất tật mang"?

Theo dõi KT&TD trên

Từ vị thế một thứ tài sản xa xỉ mặc định "chỉ có tăng chứ không có giảm", kim cương đang bộc lộ những góc khuất khiến không ít người mua ngậm đắng nuốt cay vì thua lỗ nặng khi quay đầu bán lại. Để không trở thành nạn nhân tiếp theo của những cái bẫy truyền thông lấp lánh, người tiêu dùng cần trang bị những kiến thức thực tế gì trong bối cảnh hiện nay?

Một trong những nhận thức sai lầm phổ biến nhất của người mua là cho rằng chỉ cần có giấy kiểm định là sản phẩm đã được bảo đảm hợp pháp. Trên thực tế, giấy kiểm định về bản chất là một chứng thư kỹ thuật mô tả đặc tính của viên kim cương tại thời điểm kiểm định — như trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt — chứ không phải là chứng nhận về nguồn gốc nhập khẩu hợp pháp hay cam kết về giá trị tài sản.

Theo các chuyên gia tài chính, rủi ro lớn nhất đối với người mua kim cương hiện nay không nằm ở bản thân sản phẩm mà nằm ở khoảng cách thông tin giữa người mua và người bán. Trên thị trường quốc tế, một số hệ thống chứng nhận như GIA hay IGI được chấp nhận rộng rãi hơn trong giao dịch và định giá, trong khi nhiều chứng nhận khác dù vẫn đảm bảo chức năng giám định kỹ thuật nhưng chưa chắc được thị trường quốc tế công nhận ở cùng mức độ.

Những nguyên tắc cần nhớ trước khi mua

• Ưu tiên chứng thư quốc tế cho giao dịch giá trị lớn: với những viên kim cương kích thước lớn hoặc giá trị cao, nên ưu tiên sản phẩm có chứng thư GIA quốc tế, vốn áp dụng quy trình giám định độc lập, hạn chế tối đa khả năng can thiệp kết quả.
• Đối chiếu mã số khắc laser: không nên tin tuyệt đối vào tờ giấy kiểm định người bán đưa ra, mà nên yêu cầu soi trực tiếp mã số khắc trên cạnh viên kim cương (girdle laser inscription) và đối chiếu với hệ thống tra cứu trực tuyến chính thức của tổ chức cấp chứng thư.
• Giao dịch tại nơi uy tín, có đầy đủ hóa đơn: nên ưu tiên các tổ chức kinh doanh có uy tín, yêu cầu cung cấp đầy đủ hóa đơn giá trị gia tăng, hợp đồng mua bán (nếu có), chứng từ thanh toán, giấy kiểm định và các tài liệu thể hiện nguồn gốc sản phẩm.
• Tìm hiểu chính sách thu mua lại trước khi mua: người mua nên tìm hiểu trước chính sách thu đổi, mức chiết khấu dự kiến và điều kiện áp dụng, thay vì chỉ quan tâm đến giá mua ban đầu — bởi khả năng bán lại chính là yếu tố quyết định giá trị thực của khoản đầu tư.
• Cân nhắc kiểm định độc lập từ bên thứ ba: với các giao dịch giá trị lớn, nên dành sự quan tâm cho khâu kiểm định và khả năng xác thực thông tin nhiều hơn là hình ảnh thương hiệu hay không gian showroom.
• Cảnh giác với giá rẻ bất thường: giá thấp bất thường hoặc thiếu minh bạch về nguồn gốc không phải lúc nào cũng là cơ hội, mà đôi khi là dấu hiệu cảnh báo rủi ro pháp lý tiềm ẩn; nên tránh mua kim cương qua các sàn thương mại điện tử không rõ nguồn gốc.

Nếu đã sở hữu kim cương và đang lo lắng, nên làm gì?

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự, quyền định đoạt là một trong những quyền cơ bản của chủ sở hữu tài sản. Vì vậy, nếu viên kim cương chưa bị cơ quan có thẩm quyền tạm giữ, kê biên, niêm phong hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn khác, chủ sở hữu vẫn có quyền mua bán, chuyển nhượng hoặc cầm cố theo quy định. Tuy nhiên, quyền được thực hiện giao dịch không đồng nghĩa với việc giao dịch đó không tiềm ẩn rủi ro pháp lý.

Với những viên kim cương có dấu hiệu liên quan đến vụ án đang bị điều tra — đặc biệt là trường hợp bị nghi ngờ xóa mã số quốc tế hoặc không có chứng từ nguồn gốc hợp pháp — rủi ro sẽ lớn hơn nhiều, không chỉ dừng ở vấn đề thanh khoản hay giá bán mà còn liên quan đến rủi ro pháp lý khi bán lại trong nước hoặc mang ra nước ngoài. Theo khuyến nghị của các luật sư, trong giai đoạn này, khách hàng nên bình tĩnh rà soát toàn bộ hồ sơ giao dịch, giữ đầy đủ hóa đơn, giấy kiểm định, chứng từ thanh toán và thông tin người bán, đồng thời thận trọng với các giao dịch thứ cấp cho đến khi có kết luận rõ ràng hơn từ cơ quan chức năng.

Người mua cũng cần lưu ý nguyên tắc suy đoán vô tội: việc một cá nhân hoặc tổ chức đang bị điều tra không đồng nghĩa với việc toàn bộ giấy kiểm định hoặc mọi giao dịch liên quan đều vi phạm pháp luật. Trường hợp phát sinh tranh chấp về việc bên bán từ chối thu mua lại, người tiêu dùng có quyền yêu cầu giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, vốn quy định người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và được yêu cầu bồi thường, khiếu nại hoặc khởi kiện nếu quyền lợi bị xâm phạm.

Thị trường kim cương Việt Nam vẫn được đánh giá còn nhiều tiềm năng phát triển nhờ nhóm khách hàng có thu nhập cao ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, điều cần được xây dựng không chỉ là doanh số bán hàng mà còn là niềm tin — thứ chỉ có thể đến từ sự minh bạch trong kiểm định, tiêu chuẩn chứng nhận rõ ràng và một cộng đồng người tiêu dùng ngày càng hiểu biết hơn về sản phẩm mình đang sở hữu.

Trong bối cảnh cơ quan chức năng đang tiếp tục điều tra mở rộng vụ án và siết chặt quản lý theo hướng liên thông dữ liệu giữa hải quan, thuế và các đơn vị kiểm định, người tiêu dùng nên xem đây là thời điểm để trang bị thêm kiến thức, thận trọng hơn trong từng giao dịch, thay vì hoang mang chạy theo tâm lý đám đông.

Hoàng Nguyễn