Nghề ướp trà sen Quảng An ghi danh Di sản quốc gia: Cơ hội và thách thức của thức quà truyền thống
Đón nhận danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tối ngày 26/6/2026, nghề ướp trà sen truyền thống tại vùng đất Quảng An không chỉ có thêm vị trí vững chắc trên bản đồ di sản thủ đô...
...mà còn đặt ra bài toán thực tế về việc bảo tồn vùng nguyên liệu và duy trì giá trị bền vững cho một thức quà thượng hạng.
Quy trình thủ công và mối liên kết với nguyên liệu bản địa
Sự kiện trao nhận Chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho nghề ướp trà sen Quảng An là cột mốc ghi nhận giá trị lịch sử và tri thức dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ tại vùng đất Tây Hồ. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh chóng làm thay đổi diện mạo các làng ven đô, việc vinh danh này khẳng định vị thế của một nghề thủ công truyền thống tinh tế. Đối với các hộ làm nghề và cơ quan quản lý du lịch thủ đô, thương hiệu di sản cấp quốc gia tạo cơ sở pháp lý và truyền thông quan trọng để chuẩn hóa chất lượng, nâng cao giá trị thương mại cho sản phẩm trà sen trên thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.
Để hiểu vì sao nghề ướp trà sen Quảng An xứng đáng nằm trong danh mục di sản quốc gia, cần phải nhìn thẳng vào sự phức tạp và tính kỷ luật tuyệt đối của quy trình thủ công này. Sự đặc sắc của trà sen Quảng An nằm ở sự cầu kỳ, tỉ mỉ trong từng công đoạn chế biến hoàn toàn bằng thủ công. Sản phẩm phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu tươi tại chỗ là hoa sen Bách Diệp được trồng ở các đầm nước quanh Hồ Tây. Nhờ đặc điểm thổ nhưỡng, hoa sen tại đây thường có kích thước lớn, cánh dày, hạt gạo sen có hương thơm đậm và giữ mùi lâu. Để bảo đảm chất lượng hương vị, người làm nghề phải thu hái hoa từ 4 đến 5 giờ sáng, lúc bình minh khi hoa còn ngậm sương để giữ nguyên lượng tinh dầu tự nhiên. Hoa sen sau đó được chuyển ngay về đất liền để thực hiện công đoạn bóc tách gạo sen – những hạt nhỏ màu trắng chứa túi hương bám trên nhụy hoa.
Sự kiên trì của nghệ nhân và tính kế thừa qua các thế hệ
Công đoạn tách gạo sen đòi hỏi đôi tay khéo léo và sự kiên nhẫn lớn của người thợ nhằm giữ cho hạt gạo không bị dập nát hay mất độ tươi. Để có được một mẻ trà đạt chuẩn, quy trình ướp và sấy thủ công phải lặp đi lặp lại từ 5 đến 7 lần, tiêu tốn hàng ngàn bông sen cho mỗi kg thành phẩm. Sự tích lũy kinh nghiệm lâu năm giúp người nghệ nhân kiểm soát được độ ngấm hương của cánh trà. Sự bền bỉ này không chỉ tạo ra hương vị tao nhã đặc trưng của trà sen Hà Nội mà còn duy trì sức sống của làng nghề thông qua mô hình gia đình đa thế hệ. Tại Quảng An, việc các thế hệ từ ông bà, cha mẹ đến con cháu cùng tham gia vào các công đoạn từ thu hái đến sàng sảy đã giúp tri thức làm nghề được trao truyền một cách tự nhiên trong đời sống hằng ngày.
Tuy nhiên, song song với niềm vui được công nhận di sản, nghề ướp trà sen Quảng An cũng đối mặt với những thách thức cụ thể về mặt quản trị và duy trì tính bền vững. Diện tích canh tác sen Bách Diệp tại khu vực Hồ Tây có xu hướng thu hẹp trước áp lực xây dựng hạ tầng và việc điều tiết cảnh quan đô thị. Việc kiểm soát chất lượng nguồn nước đầm trồng sen để không làm ảnh hưởng đến hương thơm của hoa là bài toán cần lời giải đồng bộ. Thêm vào đó, sự xuất hiện của các loại trà giả danh trà sen Tây Hồ trên thị trường trực tuyến đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng hệ thống chỉ dẫn địa lý và tem mác truy xuất nguồn gốc rõ ràng nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả nghệ nhân lẫn người tiêu dùng.
Định hướng tích hợp văn hóa truyền thống vào dịch vụ du lịch
Việc kết hợp vinh danh di sản trong khuôn khổ Lễ hội Sen Hà Nội 2026 phản ánh định hướng của thủ đô trong việc đưa các giá trị di sản văn hóa phi vật thể tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ lữ hành. Khi các cơ sở sản xuất truyền thống được quy hoạch bài bản thành những điểm dừng chân, không gian thưởng trà trải nghiệm, sản phẩm sẽ gia tăng được giá trị thặng dư trực tiếp từ khách tham quan.
Sự chuyển dịch này không chỉ mang lại nguồn thu ổn định cho các hộ trồng sen và nghệ nhân làm nghề để họ tiếp tục bám trụ với nghề tổ, mà còn góp phần bảo tồn không gian xanh của khu vực Tây Hồ. Việc phát triển trà sen Quảng An từ một sản vật địa phương thành một biểu tượng văn hóa quà tặng cao cấp là giải pháp thực tế để phát huy giá trị di sản, đóng góp hiệu quả vào chiến lược phát triển kinh tế du lịch bền vững của thành phố.
Bảo An
