Lãi ngân hàng lập đỉnh, lợi nhuận tăng nhanh

Theo dõi KT&TD trên

Khép lại năm 2025, ngành ngân hàng Việt Nam chứng kiến một thời kỳ lợi nhuận chưa từng có tiền lệ. Ba ngân hàng thương mại Nhà nước gồm Vietcombank, VietinBank và BIDV ghi nhận tổng lợi nhuận trước thuế khoảng 125.000 tỷ đồng, tương đương gần 5 tỷ USD, bỏ xa phần còn lại của thị trường. Những con số kỷ lục này tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của khối ngân hàng quốc doanh trong hệ thống tài chính. Tuy nhiên, đằng sau đà tăng trưởng ấn tượng ấy, một câu hỏi lớn được đặt ra: lợi nhuận ngân hàng tăng mạnh, người dân và nền kinh tế thực sự được hưởng gì?

Lợi nhuận lớn, vai trò trụ cột càng rõ nét

Năm 2025, Vietcombank giữ vững ngôi quán quân lợi nhuận toàn ngành với 44.020 tỷ đồng lãi trước thuế, VietinBank theo sát với 43.446 tỷ đồng, còn BIDV đạt 37.863 tỷ đồng. Không chỉ vượt trội về lợi nhuận, ba ngân hàng này còn nắm giữ quy mô tài sản khổng lồ, trong đó BIDV trở thành ngân hàng duy nhất tại Việt Nam sở hữu tổng tài sản vượt mốc 3,3 triệu tỷ đồng, lớn hơn tổng tài sản của hai ngân hàng tư nhân hàng đầu là MB và VPBank cộng lại.

Ở góc độ hệ thống, kết quả này mang ý nghĩa tích cực. Các ngân hàng quốc doanh tiếp tục đóng vai trò “xương sống”, giúp duy trì sự ổn định tài chính, đảm bảo an toàn thanh khoản và khả năng chống chịu rủi ro trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định. Tỷ lệ nợ xấu của Vietcombank giảm xuống chỉ còn 0,58%, VietinBank kiểm soát ở mức 1,1%, cho thấy chất lượng tài sản được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, khi đặt các con số này cạnh đời sống kinh tế xã hội, câu chuyện lợi nhuận không chỉ dừng ở việc ngân hàng “khỏe” lên bao nhiêu, mà còn ở chỗ lợi ích đã lan tỏa ra sao.

Phân tích sâu hơn cho thấy, động lực chính thúc đẩy lợi nhuận của nhiều ngân hàng lớn vẫn là thu nhập lãi thuần, tức chênh lệch giữa lãi cho vay và lãi huy động. BIDV ghi nhận thu nhập lãi thuần tăng tới 23% trong năm 2025; Vietcombank và VietinBank duy trì tăng trưởng ổn định ở mảng cốt lõi này.

Bên cạnh đó, yếu tố chi phí cũng đóng vai trò quan trọng. VietinBank cải thiện lợi nhuận mạnh nhờ chi phí dự phòng rủi ro tín dụng giảm sâu, riêng quý IV/2025 giảm tới 86% so với cùng kỳ. Điều này giúp lợi nhuận “nhẹ gánh” hơn, song cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững khi chu kỳ rủi ro tín dụng thay đổi.

Nói cách khác, lợi nhuận ngân hàng tăng nhanh không hoàn toàn đến từ việc mở rộng tín dụng giá rẻ hay gia tăng dịch vụ mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân, mà phần lớn vẫn dựa trên ưu thế quy mô, nguồn vốn lớn và khả năng kiểm soát chi phí.

Người gửi tiền: an toàn hơn là sinh lời

Trong khi lợi nhuận ngân hàng lập đỉnh, mặt bằng lãi suất tiền gửi tại các ngân hàng quốc doanh lại duy trì ở mức thấp so với nhiều ngân hàng tư nhân. Lãi suất huy động tại quầy của nhóm Big 4 phổ biến trong khoảng 2,1 – 5,3%/năm, thấp hơn đáng kể so với mức trên 6%/năm mà nhiều ngân hàng tư nhân nhỏ và vừa đang áp dụng.

Thực tế này cho thấy, người dân gửi tiền vào ngân hàng lớn chủ yếu vì sự an toàn, uy tín và thanh khoản, hơn là kỳ vọng sinh lời cao. Lợi nhuận ngân hàng vì vậy tăng nhanh hơn tốc độ cải thiện thu nhập từ tiền gửi của người dân – một khoảng cách ngày càng rõ nét trong bối cảnh chi phí sinh hoạt vẫn neo ở mức cao.

Ở chiều ngược lại, người vay vốn – đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể vẫn gặp không ít rào cản. Dù lãi suất điều hành đã giảm so với giai đoạn cao điểm, việc tiếp cận tín dụng trên thực tế vẫn phụ thuộc lớn vào tài sản đảm bảo, lịch sử tín dụng và mức độ rủi ro của khách hàng.

Các ngân hàng lớn, với quy mô và trách nhiệm đảm bảo an toàn hệ thống, có xu hướng ưu tiên khách hàng ít rủi ro. Điều này giúp lợi nhuận được bảo toàn, nhưng cũng khiến dòng vốn chưa lan tỏa đều tới những khu vực cần hỗ trợ nhất của nền kinh tế. Lợi nhuận vì thế mang tính tập trung, trong khi rủi ro và áp lực phục hồi vẫn đặt nặng lên vai người vay.

Ở khối ngân hàng tư nhân, bức tranh năm 2025 khởi sắc hơn nhưng phân hóa rõ rệt. Một số ngân hàng lớn như MB, Techcombank, VPBank ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận hai chữ số, thậm chí VPBank tăng tới 53%. Ngược lại, không ít ngân hàng khác chứng kiến lợi nhuận sụt giảm mạnh, phản ánh áp lực cạnh tranh và tái cơ cấu ngày càng gay gắt.

Sự phân hóa này cũng lý giải vì sao các ngân hàng tư nhân buộc phải đẩy lãi suất huy động lên cao để hút vốn, qua đó chia sẻ lợi ích nhiều hơn cho người gửi tiền, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí vốn và rủi ro trong dài hạn.

Không thể phủ nhận, việc ngân hàng báo lãi lớn là tín hiệu tích cực cho sự ổn định của hệ thống tài chính. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế đang cần thêm động lực phục hồi và tăng trưởng, lợi nhuận kỷ lục chỉ thực sự trọn vẹn khi đi kèm với khả năng lan tỏa lợi ích.

Người dân cần được hưởng lãi suất gửi tiền hợp lý hơn, doanh nghiệp cần tiếp cận vốn dễ dàng và chi phí thấp hơn, còn nền kinh tế cần dòng tín dụng chảy mạnh vào sản xuất – kinh doanh thay vì chỉ tập trung ở những “vùng an toàn”. Khi đó, những con số lợi nhuận hàng chục nghìn tỷ đồng của ngân hàng mới thực sự trở thành động lực chung, thay vì chỉ là thành tích của riêng ngành tài chính.

Hà Chi