Hà Nội thúc đẩy công nghệ xanh trong bảo quản, chế biến nông sản

Theo dõi KT&TD trên

Diễn đàn được tổ chức trực tiếp và trực tuyến. Tham dự Diễn đàn có ông Tạ Văn Tường, PGĐ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội; PGS TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội; lãnh đạo các ban ngành của Thành phố; các nhà khoa học: GS.TS Phan Thị Kim, GS.TS Đặng Thị Kim Chi, PGS.TS Nguyễn Thị Chính, TS. Trần Thị Hòa; TS Nguyễn Như Tiệp...

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Tạ Văn Tường, PGĐ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội khẳng định chuyển đổi xanh đang đặt ra yêu cầu mới đối với từng khâu trong chuỗi sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu dùng nông sản.

Theo ông Tạ Văn Tường, Hà Nội đang hướng tới mô hình phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên, từng bước giảm phát thải và hướng tới cân bằng phát thải. Đối với nông nghiệp, mục tiêu không chỉ là nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng mà còn hình thành nền nông nghiệp sinh thái, xanh, tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát thải thấp.

Để đạt mục tiêu này, phương thức sản xuất và tổ chức chuỗi giá trị nông sản cần được thay đổi, từ sử dụng hiệu quả đất đai, nguồn nước, năng lượng và vật tư đầu vào đến ứng dụng công nghệ trong sản xuất, bảo quản, sơ chế và chế biến. Trong đó, khâu bảo quản và chế biến có vai trò đặc biệt quan trọng. Một sản phẩm nông nghiệp có chất lượng tốt nhưng tổn thất sau thu hoạch lớn, công nghệ bảo quản chưa phù hợp hoặc chế biến chưa tạo được giá trị gia tăng thì hiệu quả kinh tế và sức cạnh tranh vẫn bị hạn chế. Cùng với công nghệ bảo quản và chế biến, bao bì cũng được đặt trong yêu cầu chuyển đổi xanh của ngành nông nghiệp.

Trong bài phát biểu đề dẫn, PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội chỉ rõ, khoa học và công nghệ cần tham gia sâu vào chuỗi giá trị nông nghiệp. Công nghệ cao, công nghệ số, cảm biến, công nghệ sinh học và chế biến sâu có thể giúp nâng cao năng lực bảo quản, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và gia tăng giá trị nông sản. Tuy nhiên, công nghệ phải phù hợp với quy mô, chi phí và năng lực vận hành của cơ sở sản xuất, nhất là hợp tác xã, hộ sản xuất và doanh nghiệp vừa, nhỏ.

Đối với bao bì, cần chuyển từ tư duy thay thế vật liệu sang đánh giá toàn bộ vòng đời, từ nguồn nguyên liệu, năng lượng sản xuất, khả năng bảo vệ sản phẩm đến tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý sau tiêu dùng. Bao bì thân thiện môi trường chỉ thực sự hiệu quả khi đồng thời bảo đảm an toàn thực phẩm, thời gian bảo quản, hiệu quả kinh tế và giảm tác động môi trường.

PGS.TS Bùi Thị An đề nghị tập trung vào ba yêu cầu: công nghệ phải tạo giá trị; công nghệ phải gắn với tiêu chuẩn và thị trường; chuyển đổi công nghệ phải đi cùng chuyển đổi xanh. Hà Nội cần có cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa; tăng kết nối viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp, hợp tác xã; xây dựng mô hình trình diễn và hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với công nghệ bảo quản, chế biến và vật liệu bao gói mới.

Bà cũng nhấn mạnh vai trò của đội ngũ trí thức, đặc biệt nữ trí thức, trong nghiên cứu, phản biện chính sách, kết nối tri thức với doanh nghiệp và cộng đồng sản xuất. Phụ nữ hiện diện ở nhiều khâu của chuỗi nông sản, từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến, kinh doanh đến tiêu dùng, do đó chuyển đổi công nghệ và chuyển đổi xanh cũng là cơ hội phát huy tốt hơn vai trò, năng lực và sáng kiến của phụ nữ.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, cần hình thành hệ sinh thái trong đó Nhà nước kiến tạo, nhà khoa học cung cấp tri thức, doanh nghiệp đầu tư và thị trường tạo động lực. Mục tiêu cuối cùng của đổi mới công nghệ là tạo ra nông sản tốt hơn, nâng thu nhập cho người sản xuất, bảo vệ tốt hơn người tiêu dùng và giảm tác động đến môi trường.

Sau báo cáo đề dẫn của PGS.TS Bùi Thị An, các tham luận tại diễn đàn tập trung vào những vấn đề cụ thể trong bảo quản, bao gói nông sản, phát triển vật liệu thân thiện với môi trường, giảm sử dụng túi nylon và phát huy vai trò của doanh nghiệp, phụ nữ, khoa học - công nghệ trong thúc đẩy kinh tế xanh, tuần hoàn.

TS Phạm Thị Liên trình bày tham luận “Ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản và bao gói nông sản thu hoạch”, tập trung vào vai trò của công nghệ cao trong nâng cao hiệu quả bảo quản, bao gói nông sản sau thu hoạch. Nội dung tham luận góp phần làm rõ hướng ứng dụng công nghệ nhằm hạn chế tổn thất, duy trì chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Với tham luận “Ứng dụng công nghệ sinh học trong phát triển vật liệu bao bì thân thiện với môi trường và quy chuẩn bao bì sinh học”, TS Trần Thị Hòa tập trung vào hướng tiếp cận từ công nghệ sinh học để phát triển vật liệu bao bì mới, đồng thời đề cập yêu cầu về quy chuẩn đối với bao bì sinh học. Đây là nội dung gắn trực tiếp giữa đổi mới công nghệ, yêu cầu bảo vệ môi trường và việc hoàn thiện các điều kiện để vật liệu mới có thể được ứng dụng trong thực tế.

TS Trần Mai Trang trình bày tham luận “Một số giải pháp giảm thiểu túi nylon trong bao gói nông sản, thực phẩm hiện nay”, đi vào một trong những vấn đề cụ thể của quá trình chuyển đổi xanh là giảm sử dụng túi nylon trong bao gói nông sản, thực phẩm. Các giải pháp được đặt trong bối cảnh nhu cầu thay đổi phương thức bao gói và giảm tác động môi trường từ hoạt động sản xuất, tiêu dùng.

Từ góc độ quản lý môi trường, bà Lê Thị Mai Hoa, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trình bày tham luận “Từ tri thức đến hành động xanh: Phụ nữ doanh nghiệp và khoa học công nghệ đồng hành vì một Hà Nội xanh, tuần hoàn và phát thải thấp”. Tham luận nhấn mạnh sự kết nối giữa tri thức, phụ nữ, doanh nghiệp và khoa học - công nghệ trong quá trình chuyển các định hướng về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải thành hành động thực tiễn.

Đại diện khối doanh nghiệp, ông Paul Le, Phó Chủ tịch Tập đoàn Central Retail, trình bày tham luận “Vai trò doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm trong phát triển kinh tế gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường”. Nội dung tham luận đưa góc nhìn từ thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và trách nhiệm môi trường, qua đó làm rõ vai trò của doanh nghiệp trong quá trình thúc đẩy các mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng bền vững.

Các tham luận có cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng tập trung vào chủ đề cốt lõi của diễn đàn: đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào những vấn đề cụ thể của chuỗi nông sản, từ bảo quản, bao gói đến tiêu dùng và trách nhiệm môi trường. Điểm chung được thể hiện qua việc các diễn giả không chỉ đề cập giải pháp về mặt công nghệ mà còn chia sẻ từ thực tiễn chuyên môn, kinh nghiệm cá nhân và hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh.

Qua đó, các tham luận góp phần mở rộng góc nhìn của diễn đàn, từ giải pháp công nghệ trong phòng thí nghiệm đến khả năng ứng dụng trong sản xuất, kinh doanh; từ yêu cầu giảm chất thải, giảm túi nylon đến trách nhiệm của doanh nghiệp và vai trò của phụ nữ trong thúc đẩy hành động xanh. Đây cũng là cơ sở để các đại biểu tiếp tục trao đổi về những giải pháp có tính thực tiễn, khả năng áp dụng và nhân rộng tại Hà Nội.

Tại phần thảo luận, các đại biểu đánh giá chủ đề của Diễn đàn có tính thực tiễn cao, đồng thời đặt ra bài toán làm thế nào để vật liệu và bao bì thân thiện với môi trường đi từ nghiên cứu, sản xuất đến thị trường.

TS. Nguyễn Thị Thời quan tâm đến vật liệu sinh học từ tinh bột để tạo ra các sản phẩm thay thế vật liệu truyền thống và mong muốn tăng cường kết nối với các nhà khoa học. Theo bà, khi một vật liệu mới được đưa ra thị trường, bên cạnh công nghệ cần có cơ chế hỗ trợ thương mại hóa, sự vào cuộc của nhà quản lý và giải pháp thay đổi thói quen sử dụng của người dân.

PGS.TS Nguyễn Thị Chính, nguyên Phó Chủ nhiệm Bộ môn Vi sinh, Trường ĐH KHTN, Đại học Quốc gia Hà Nội đề xuất cơ quan quản lý có thể “ra đề bài” cho doanh nghiệp, thậm chí tổ chức các cuộc thi phát triển sản phẩm thay thế túi nilon. Các sản phẩm có thể được đánh giá theo những tiêu chí cụ thể về chất lượng, độ an toàn, khả năng sử dụng và mức độ thân thiện với môi trường, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục hoàn thiện sản phẩm.

Bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ cho rằng đây là vấn đề thu hút sự quan tâm của hệ thống bán lẻ. Các siêu thị sẵn sàng tiếp nhận sản phẩm thân thiện với môi trường từ nhà sản xuất, nhưng nhiều sản phẩm hiện có giá thành cao nên khó cạnh tranh. Theo bà, nếu thiếu cơ chế và chính sách hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp khó duy trì sản xuất và đưa sản phẩm xanh vào hệ thống bán lẻ. Việc tuyên truyền, đôn đốc cũng cần được duy trì để hạn chế các sản phẩm chưa thân thiện với môi trường quay trở lại thị trường.

Từ thực tế sản xuất, đại diện một doanh nghiệp cho biết đã sử dụng tinh bột và vỏ cà phê làm vật liệu thay thế nhằm giảm phát thải, nhưng vẫn gặp bài toán đầu ra. Doanh nghiệp kiến nghị mỗi địa phương xây dựng “đầu xanh”, tăng kết nối giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời tạo cơ chế cạnh tranh công bằng để sản phẩm thân thiện với môi trường có điều kiện tiếp cận thị trường.

Kết luận Diễn đàn, TS. Nguyễn Như Tiệp cho rằng Hà Nội luôn tiên phong trong triển khai các chủ trương, chính sách lớn của Nhà nước. Theo ông, Diễn đàn là hoạt động thiết thực, tạo không gian để các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng trao đổi về những vấn đề đang đặt ra trong phát triển, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học và bao bì thân thiện với môi trường.

Theo TS. Nguyễn Như Tiệp, Diễn đàn đã đạt được ba mục tiêu chính: chia sẻ những vấn đề các bên đang quan tâm; làm rõ nhu cầu kết nối giữa nghiên cứu và sản xuất; đồng thời đề xuất các giải pháp, cơ chế hỗ trợ để đưa sản phẩm vào thực tế.

Từ các ý kiến tại Diễn đàn, ông cho rằng khung chính sách hiện đã tương đối đầy đủ, vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện và tăng khả năng tiếp cận chính sách. Các nhà sản xuất cần đặt ra những “bài toán” cụ thể để các nhà khoa học nghiên cứu, tạo ra sản phẩm có chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường. Cùng với đó, cơ quan quản lý cần nghiên cứu các quỹ, cơ chế hỗ trợ phù hợp để thúc đẩy quá trình nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa.

TS. Nguyễn Như Tiệp cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động tìm hiểu, tiếp cận các chính sách hiện hành, đồng thời tăng cường liên kết với cơ quan chức năng để tận dụng các cơ chế hỗ trợ đã được ban hành. Đây là điều kiện để kết quả nghiên cứu, công nghệ và sản phẩm thân thiện với môi trường có thể đi xa hơn từ phòng thí nghiệm đến thị trường.