Kiến tạo thành phố bên sông: Tầm nhìn mới cho Hà Nội

Theo dõi KT&TD trên

Khi đợt lấy ý kiến nhân dân về đồ án quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng khép lại, câu hỏi không còn là có nên hướng ra sông hay không, mà là hướng ra bằng cách nào để vừa an toàn, vừa hài hòa lợi ích và giữ được hồn cốt của Thủ đô.

Định hướng “thành phố bên sông” không xuất hiện đột ngột. Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị xác định Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm theo không gian phát triển mở, cấu trúc “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo. Trên nền đó, ngày 11/5/2026, HĐND thành phố thông qua Nghị quyết số 18/NQ-HĐND về chủ trương đầu tư Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Theo đồ án điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, phạm vi nghiên cứu dài khoảng 40 km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, với tổng diện tích khoảng 11.418 ha thuộc 9 xã và 7 phường. Không gian chia làm ba phân đoạn: đoạn Hồng Hà - Thăng Long định hướng sinh thái, bảo tồn tính tự nhiên; đoạn Thăng Long - Thanh Trì là “phòng khách đô thị” với tái thiết mạnh các chức năng công cộng, văn hóa, thương mại; đoạn Thanh Trì - Mễ Sở hướng tới dịch vụ, công viên nông nghiệp sinh thái, nghỉ dưỡng và khai thác giá trị làng nghề. Tầng cao tối đa được khống chế ở mức 30-45 tầng, giảm dần về phía đê.

Về giao thông, hai tuyến đại lộ Tả Hồng (khoảng 35 km) và Hữu Hồng (khoảng 45,35 km) là trục chính đô thị với phần đường chính 6 làn xe; hệ thống vượt sông gồm 17 cầu (6 hiện hữu, 6 đang triển khai, 5 quy hoạch). Toàn bộ quy hoạch được cụ thể hóa bằng 18 dự án thành phần (11 trong số đó là công viên), triển khai từ 2026 đến 2038; giai đoạn 2026-2030 ưu tiên trục đại lộ, kè và các khu định cư.

Về nguồn lực, Nghị quyết số 18/NQ-HĐND đặt sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 736.963 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 118.000 tỷ đồng so với con số khoảng 855.000 tỷ đồng nêu trước đó. Dự án do liên danh Đại Quang Minh, Trường Hải và Hòa Phát làm chủ đầu tư theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 258/2025/QH15; theo báo cáo thẩm định được công bố trước đó, quỹ đất đối ứng để thanh toán được xác định tại các khu tái thiết đô thị và khu tái định cư trong phạm vi dự án.

Theo UBND thành phố, dự án dự kiến ảnh hưởng tới 70.474 hộ dân, với khoảng 79.000-85.000 căn hộ và lô đất tái định cư. Nguyên tắc được nêu là nơi ở mới “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”, ưu tiên đầu tư khu tái định cư, tái thiết trước. Đồ án rà soát 12 cụm làng, làng nghề với tổng diện tích khoảng 1.067 ha: khoảng 842 ha cải tạo, chỉnh trang; 108 ha tái thiết; 50 ha chịu ảnh hưởng của trục đại lộ; 67 ha di dời theo quy hoạch phòng chống lũ. Phần lớn diện tích làng xóm vì vậy được xác định giữ lại và chỉnh trang.

Tuy vậy, mối quan tâm của người dân nằm ở tính cụ thể: nhiều cử tri đề nghị sớm công bố rõ ràng, chi tiết ranh giới các khu dân cư được giữ lại và cải tạo. Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng nhấn mạnh tái định cư phải gắn với trường học, việc làm và hạ tầng. GS.TS. Trần Đức Nhiệm đề nghị ưu tiên phương án ít xâm lấn, tăng tái định cư tại chỗ và quản lý đồng bộ các dự án thành phần; PGS.TS. Bạch Thành Định lưu ý bài toán sinh kế và giữ gìn làng nghề.

Yêu cầu xuyên suốt của đồ án là an toàn phòng, chống lũ. Theo thông báo kết luận của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND thành phố, hai bên thống nhất từng bước di dời, sắp xếp lại khu dân cư ngoài đê; đánh giá phương án cơ bản phù hợp quy hoạch tổng thể và tiêu chuẩn đê điều, nhưng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện trong kịch bản bất lợi nhất của biến đổi khí hậu, bão lớn và thời tiết cực đoan. Hà Nội cũng nghiên cứu đập dâng trên sông Hồng khu vực Phố Hiến và trên sông Đuống phía dưới Long Tửu, hiện mới ở mức nghiên cứu. Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội cho biết phương án được tính toán dựa trên mô hình thủy lực và số liệu an toàn thoát lũ.

Bên cạnh thủy văn là di sản. Phạm vi nghiên cứu có 123 di tích (1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 quốc gia, 35 cấp thành phố, 61 chưa xếp hạng) và 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến. Các công trình lịch sử, tín ngưỡng và hạ tầng xã hội đang được rà soát, cập nhật trong quá trình hoàn thiện đồ án.

Từ ngày 7 đến 27/9, theo Kế hoạch số 102-KH/TU ngày 5/9/2026 của Thành ủy, Hà Nội lấy ý kiến cộng đồng dân cư về đồ án. Ngày 18/9, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố tổ chức hội nghị lấy ý kiến với 1.336 đại biểu tham dự.

Chiều 27/9, tại buổi tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết theo báo cáo của thành phố, 71,8% người dân đồng tình với điều chỉnh quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng (khu vực Hồ Gươm và phụ cận là 92%). Ông lưu ý các phương án hiện mới là phác thảo, ý tưởng; ai có thiết kế hay hơn đều được hoan nghênh, và Hà Nội chưa quyết định chính sách hay mô hình cụ thể.

Con số 71,8% cho thấy đa số ủng hộ, song cũng hàm ý còn một bộ phận là các ý kiến khác, chưa đồng tình hoặc chưa có ý kiến; các nguồn công khai hiện chưa công bố chi tiết cơ cấu ý kiến theo nhóm cư dân hay địa phương. Việc công bố đầy đủ, phân loại khách quan cùng cách tiếp thu, giải trình sẽ là thước đo thực chất của quá trình tham vấn.

Từ các thông tin đã công bố, có thể nhận diện bốn điều kiện then chốt. Thứ nhất là cụ thể và minh bạch: ranh giới khu vực giữ lại, cải tạo, tái thiết, di dời; cơ chế bồi thường, tái định cư và lộ trình từng giai đoạn cần được công bố sớm. Thứ hai là nền tảng khoa học: các tính toán thủy lực và kịch bản biến đổi khí hậu cần được kiểm chứng và công khai ở mức phù hợp.

Thứ ba là đồng bộ và kỷ luật thực thi. Với 18 dự án thành phần kéo dài đến năm 2038, rủi ro lớn là công viên, đại lộ và khu đô thị hoàn thành trước khi tái định cư, trường học, y tế theo kịp. Thứ tư là cân bằng lợi ích: khi nguồn lực gắn với quỹ đất đối ứng, việc định giá, phân bổ quỹ đất và giám sát nhà đầu tư là vấn đề cần theo dõi để không gian công cộng và lợi ích cộng đồng không bị lấn át bởi mục tiêu thương mại.

Đồ án vẫn đang hoàn thiện; theo UBND thành phố, việc lập các quy hoạch liên quan dự kiến hoàn thành trong năm 2026, và còn nhiều thảo luận phía trước về kỹ thuật, tài chính, chính sách. Nhưng điều đã rõ là sông Hồng không còn bị nhìn như một ranh giới. Nếu kết hợp được tầm nhìn 100 năm với sự thận trọng về an toàn, sự tôn trọng di sản và sự công bằng với người dân ven sông, “thành phố bên sông” có thể trở thành dấu ấn của một Hà Nội phát triển có chất lượng, giàu bản sắc và đáng sống.

Hoàng Nguyễn