Ngành F&B Việt 2026: Thuế đồ uống có đường tạo động lực đổi mới

Theo dõi KT&TD trên

Năm 2026 được xem là bước ngoặt quan trọng của ngành F&B Việt Nam, khi các yếu tố pháp lý bắt đầu tác động trực tiếp và sâu sắc đến chiến lược phát triển sản phẩm. Nếu trước đây, thị hiếu tiêu dùng và xu hướng sức khỏe là động lực chính, thì từ 2026, thuế đồ uống có đường theo Luật Thuế Tiêu thụ Đặc biệt (TTĐB) sửa đổi trở thành “biến số chiến lược” buộc doanh nghiệp phải tính toán dài hạn hơn, khoa học hơn và bền vững hơn.

Việc đưa đồ uống có đường (SSB – sugar-sweetened beverages) vào diện chịu thuế TTĐB, áp dụng với sản phẩm có hàm lượng đường trên 5g/100ml, không đơn thuần nhằm tăng nguồn thu ngân sách. Mục tiêu cốt lõi của chính sách này là điều chỉnh hành vi tiêu dùng, phù hợp với định hướng y tế công cộng của Việt Nam trong Chiến lược Dinh dưỡng Quốc gia 2021–2030, hướng tới giảm tiêu thụ đường và kiểm soát các bệnh không lây nhiễm như béo phì hay đái tháo đường. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, thuế chỉ thực sự phát huy tác dụng khi khiến giá bán lẻ tăng đủ lớn để người tiêu dùng cân nhắc lại lựa chọn. Trong bối cảnh đó, mức thuế dự kiến 8% từ năm 2027 và tiến tới 10% được xem là bước đi khởi đầu, đặt nền móng cho thay đổi hành vi dài hạn.

Tác động rõ rệt nhất của chính sách này thể hiện ở cấu trúc giá và chiến lược sản phẩm. Khi thuế được tính vào chi phí, giá bán lẻ đồ uống có đường khó tránh khỏi việc tăng lên. Với nhóm người tiêu dùng nhạy cảm về giá, mức tăng 5–10% cũng đủ để thúc đẩy sự dịch chuyển sang các lựa chọn ít đường hơn hoặc không đường. Điều này buộc doanh nghiệp F&B phải xem xét lại bài toán công thức, định giá và danh mục sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng quy mô hay khuyến mãi ngắn hạn. Việc giảm hàm lượng đường hoặc sử dụng chất tạo ngọt thay thế không chỉ giúp giảm gánh nặng thuế mà còn đáp ứng trực tiếp nhu cầu tiêu dùng đang thay đổi.

Từ góc độ chiến lược, thuế TTĐB đang đẩy nhanh quá trình tái định vị sản phẩm trong toàn ngành, từ “ngon – ngọt – dễ uống” sang “lành mạnh – minh bạch – có giá trị dinh dưỡng”. Người tiêu dùng trẻ và tầng lớp trung lưu ngày càng quan tâm đến lượng đường, chỉ số năng lượng và lợi ích sức khỏe lâu dài. Trong bối cảnh đó, những dòng sản phẩm trà ít đường, nước trái cây không bổ sung đường, hay đồ uống chức năng với thông tin dinh dưỡng rõ ràng không còn là phân khúc ngách, mà đang dần trở thành tiêu chuẩn mới của thị trường. Thuế, theo nghĩa này, không kìm hãm đổi mới mà đóng vai trò như chất xúc tác, buộc doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc hơn vào R&D và giá trị thực của sản phẩm.

Song song với sản phẩm, marketing và truyền thông cũng phải thay đổi tương ứng. Khi lợi thế giá bị thu hẹp do thuế, thương hiệu không thể chỉ cạnh tranh bằng mức giá thấp hay kích cầu ngắn hạn. Thay vào đó, thông điệp cần xoay quanh lợi ích sức khỏe, sự minh bạch về thành phần và trách nhiệm xã hội. Người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua một chai đồ uống, mà còn “mua” câu chuyện phía sau nó: sản phẩm đó có giúp họ giảm tiêu thụ đường, có thân thiện hơn với sức khỏe hay không. Chính ở điểm này, thuế đồ uống có đường trở thành đòn bẩy để doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu bền vững, thay vì chỉ phản ứng thụ động trước chính sách.

Tuy vậy, không thể phủ nhận những thách thức mà chính sách mới mang lại, đặc biệt với các doanh nghiệp F&B vừa và nhỏ. Áp lực chi phí, điều chỉnh công thức và tái định vị sản phẩm đòi hỏi nguồn lực tài chính và nhân sự không hề nhỏ. Nếu thiếu lộ trình hỗ trợ phù hợp, nguy cơ mất cân bằng cạnh tranh hoặc sự dịch chuyển sang các sản phẩm không chính thức, kém kiểm soát là điều cần được tính đến. Do đó, bên cạnh thuế, các biện pháp quản lý thị trường, truy xuất nguồn gốc và truyền thông giáo dục tiêu dùng đóng vai trò không thể tách rời.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã áp dụng thuế đồ uống có đường theo hàm lượng, tạo động lực rõ ràng để nhà sản xuất giảm đường trong công thức. Mô hình này chứng minh rằng khi chính sách được thiết kế hợp lý, doanh nghiệp không chỉ thích nghi mà còn đổi mới mạnh mẽ hơn, nâng cao giá trị dinh dưỡng và chất lượng sản phẩm.

Nhìn tổng thể, thuế đồ uống có đường và các chính sách mới từ năm 2026 không đơn thuần là gánh nặng tài chính đối với ngành F&B Việt Nam. Ngược lại, chúng đang buộc doanh nghiệp tái cấu trúc chiến lược một cách căn cơ, từ thiết kế sản phẩm, định giá đến truyền thông thương hiệu. Trong một thị trường ngày càng nhạy cảm với sức khỏe và phát triển bền vững, chính sách thuế trở thành phép thử quan trọng, giúp sàng lọc và định hình một cuộc cạnh tranh mới, nơi giá trị dinh dưỡng, tính minh bạch và tầm nhìn dài hạn quyết định thành công.