Đề xuất thành lập Quỹ nhà ở quốc gia phục vụ người thu nhập thấp
Dự thảo Nghị định mới do Bộ Xây dựng chủ trì soạn thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa nội dung của Nghị quyết số 201/2025/QH15 ngày 29/5/2025 của Quốc hội, liên quan đến thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội.
Dự thảo đồng thời được giao cho Chính phủ quy định chi tiết, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.
Theo Bộ Xây dựng, mục tiêu tổng thể của dự thảo là thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội một cách bền vững, góp phần giúp người dân có thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp dễ dàng tiếp cận chỗ ở phù hợp. Qua đó, việc hoàn thành Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2021 – 2030” được đảm bảo đúng tiến độ. Dự thảo cũng hướng tới cân đối cung - cầu thị trường, điều chỉnh lại cơ cấu hàng hóa bất động sản, từ đó góp phần hạ giá thành nhà ở thương mại và làm lành mạnh hóa thị trường bất động sản trong dài hạn.
Một điểm nhấn trong dự thảo là việc thành lập Quỹ nhà ở trung ương và Quỹ nhà ở địa phương. Quỹ nhà ở trung ương sẽ do Chính phủ thành lập, Bộ Xây dựng là cơ quan đại diện chủ sở hữu và chịu trách nhiệm quản lý. Ở cấp địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ thành lập Quỹ nhà ở địa phương, do UBND tỉnh làm đại diện chủ sở hữu và giao cơ quan chuyên môn trực thuộc quản lý. Các quỹ này được tổ chức và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp có 100% vốn điều lệ thuộc Nhà nước, là quỹ tài chính ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại hợp pháp.
Hoạt động của quỹ nhà ở trung ương và địa phương không vì mục đích lợi nhuận. Các quỹ này có thể đầu tư xây dựng, quản lý vận hành nhà ở xã hội hoặc các dự án đồng bộ hạ tầng kỹ thuật - xã hội để phục vụ cho thuê. Ngoài ra, quỹ được quyền tiếp nhận và chuyển đổi công năng từ nhà ở công do các cơ quan trung ương và địa phương quản lý để tổ chức cho thuê. Quỹ cũng có thể mua nhà ở xã hội từ các chủ đầu tư hoặc mua nhà thương mại để phục vụ nhu cầu thuê của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong các cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị - xã hội.
Về tài chính, quỹ được bố trí vốn từ ngân sách nhà nước, đồng thời có thể tiếp nhận nguồn hỗ trợ tự nguyện, đóng góp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Tuy nhiên, việc tiếp nhận này phải đảm bảo công khai, minh bạch, không được gây phương hại đến lợi ích quốc gia, đồng thời tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế liên quan.
Nguồn vốn hoạt động của Quỹ nhà ở trung ương bao gồm vốn điều lệ do ngân sách trung ương cấp, với mức tối thiểu là 5.000 tỷ đồng ngay sau khi thành lập và sẽ tăng lên tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong vòng 3 năm. Ngoài ra, quỹ còn được bổ sung vốn từ số tiền thu được từ việc bán nhà ở công trung ương quản lý, từ hoạt động của chính quỹ và các nguồn hợp pháp khác. Trong khi đó, nguồn vốn của Quỹ nhà ở địa phương được hình thành từ vốn điều lệ do ngân sách địa phương cấp, từ giá trị tương đương quỹ đất đã đầu tư hạ tầng kỹ thuật phục vụ nhà ở xã hội, từ tiền bán nhà ở công do địa phương quản lý, từ số tiền đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định tại Nghị quyết 201/2025/QH15, cũng như từ các nguồn hợp pháp khác. UBND cấp tỉnh có quyền quyết định tỷ lệ trích nộp các khoản thu vào quỹ địa phương.
Dự thảo cũng quy định rõ cơ cấu tổ chức của quỹ theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ. Giám đốc Quỹ nhà ở trung ương do Bộ trưởng Bộ Xây dựng bổ nhiệm và miễn nhiệm, trong khi Giám đốc Quỹ nhà ở địa phương do Chủ tịch UBND tỉnh thực hiện các chức năng tương tự. Giám đốc quỹ là người đại diện pháp luật, có quyền ký hợp đồng phục vụ hoạt động của quỹ và chịu trách nhiệm trước pháp luật cũng như người bổ nhiệm. Điều lệ tổ chức và hoạt động quỹ do Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành đối với quỹ trung ương, và Chủ tịch UBND tỉnh ban hành đối với quỹ địa phương.
Quỹ có quyền tổ chức hoạt động theo quy định của pháp luật, phối hợp với các đơn vị liên quan để thực hiện các nhiệm vụ được giao, tổ chức thu - chi tài chính theo đúng quy định, đồng thời quyết định chế độ khen thưởng cho cán bộ, viên chức và người lao động phù hợp với kết quả hoạt động. Quỹ phải đảm bảo sử dụng vốn, tài sản đúng mục đích, chịu trách nhiệm trước các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán của nhà nước và thực hiện công bố công khai tình hình tài chính theo đúng quy định pháp luật hiện hành.
Dự thảo Nghị định, khi được ban hành, kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về cơ chế tài chính, hỗ trợ tích cực cho công cuộc phát triển nhà ở xã hội trên cả nước, đáp ứng nhu cầu ở thực sự của hàng triệu người dân có thu nhập thấp và công nhân tại các khu công nghiệp.
P.T
