Nỗi lo sách giả, sách lậu trước năm học mới
Chuẩn bị bước vào năm học mới, phụ huynh cần tỉnh táo trước "ma trận" sách giả, sách lậu, bởi những sản phẩm này có thể ảnh hưởng đến chất lượng học tập và sức khỏe của trẻ.
Bán tràn lan trên mạng
Chị Trần Thu Hà (phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) chia sẻ: Lướt trên Lazada, chị thấy một người bán quảng cáo bộ sách giáo khoa lớp 3 Kết nối tri thức với cuộc sống do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành có giá thấp hơn nhiều so với giá niêm yết 183 nghìn đồng.
Chỉ bằng một cú click chuột, chị Hà tiện tay đặt mua luôn. Tuy nhiên, vài ngày sau nhận hàng, chị Hà phát hiện giấy in kém chất lượng, mờ nhòe và phông chữ lỗi, không đúng với bản chính thức được bán tại các hiệu sách truyền thống.
Tương tự, chị Hoàng Thu Trang, phụ huynh có con học tại Trường Tiểu học Đoàn Kết, Hà Nội cho biết, chị thấy trên Tiki có quảng cáo bộ sách giáo khoa tiếng Anh lớp 4, thuộc bộ Chân trời sáng tạo, đang giảm giá 50%, chỉ còn 110 nghìn đồng so với giá niêm yết 182 nghìn tại hiệu sách nên đã đặt mua.
Tuy nhiên, khi nhận hàng, chị phát hiện sách không có tem chống giả, cũng không có mã QR để kiểm tra nguồn gốc.
Chị Hà, chị Trang chỉ là hai trong số nhiều phụ huynh bị mua phải sách kém chất lượng, nghi là sách giả, sách lậu thời gian qua.
Thực tế cho thấy, trên các sàn thương mại điện tử như Lazada, Shopee, Tiki, sách giả được trà trộn dưới các chiêu khuyến mãi hấp dẫn. Trên các nhóm Facebook, nhiều người rao bán sách thanh lý hoặc xả kho với giá chỉ bằng một nửa sách chính hãng, khiến phụ huynh "mắc bẫy".
Sách giả - nguy hại thật
Đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương xác nhận, sách giả, sách tham khảo và đồ dùng học tập giả mạo, kém chất lượng ngày càng xuất hiện nhiều.
Riêng trong năm 2024, cơ quan chức năng đã kiểm tra, thu giữ hàng trăm nghìn xuất bản phẩm giả mạo thương hiệu Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và một số nhà xuất bản khác. Trong đó, có gần 80.000 cuốn tại Hậu Giang, 34.000 cuốn ở Đồng Nai và 5.500 cuốn tại Tây Ninh…
"Các sản phẩm này thường in sai màu, chữ mờ, thiếu dữ liệu hoặc sai lệch nội dung, đặc biệt với các vấn đề nhạy cảm như chủ quyền biển đảo, dẫn đến nhận thức sai lệch của học sinh.
Ngoài ra, giấy in kém chất lượng còn gây hại thị lực học sinh. Sách giả cũng không có mã QR, tài liệu số, khiến học sinh mất cơ hội học tập trực tuyến", vị đại diện nói.
Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của học sinh và gia đình, cơ quan chức năng khuyến nghị phụ huynh và học sinh nên mua sách tại các cửa hàng uy tín, đặc biệt là hệ thống phân phối chính thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Việc này nhằm đảm bảo chất lượng và tránh mua phải sách giả.
Nhà trường chủ động, học sinh an tâm
Cô Phạm Minh Thảo, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thành Công B (Hà Nội) cho biết: Nhà trường đã ban hành quy định "không mua, không sử dụng sách giả hoặc sách không rõ nguồn gốc" và phổ biến tới toàn thể giáo viên, nhân viên.
Giáo viên được xem là cầu nối trong việc tuyên truyền đến phụ huynh, học sinh về tác hại của sách giả, đồng thời hướng dẫn cách phân biệt và lựa chọn xuất bản phẩm đã được kiểm định.
Trường Tiểu học Thành Công B hiện là một trong những đơn vị tiêu biểu về mô hình phòng chống sách giả, với quy trình đặt mua sách từ nhà phân phối uy tín, kèm theo hoạt động truyền thông nội bộ mạnh mẽ. Qua đó, nhà trường góp phần tích cực vào việc bảo vệ quyền lợi học sinh, những chủ nhân tương lai của đất nước.
Ngoài việc học sinh tự mua sách theo nhu cầu, nhà trường sẽ phối hợp tổ chức mua tập trung theo nhu cầu tự nguyện, nhằm đảm bảo chất lượng nguồn sách chính thống thông qua Công ty Cổ phần Sách và Văn hóa phẩm Quảng Lợi.
Theo thầy giáo Chu Ngọc Minh, giáo viên một trường THCS tại Hà Nội, phụ huynh cần biết cách nhận diện sách giả qua gáy lệch, trang lỗi, giấy mỏng ngả vàng, mực lem, hình ảnh lệch màu. Trong khi đó, sách chính hãng luôn có tem chống giả khó bong, mã vạch và mã ISBN rõ ràng.
Nhấn mạnh "phải hình sự hóa hành vi sản xuất và buôn bán sách lậu, tăng tính răn đe", PGS.TS Nguyễn Văn Tùng, Phó tổng biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đề xuất: Việc ứng dụng công nghệ số trong giám sát thương mại điện tử là cần thiết.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã thiết lập phòng trưng bày "Nhận diện sách giáo khoa & đồ dùng học tập" để giúp phụ huynh phân biệt sách giả, sách thật. Tuy nhiên, cần tiếp tục đầu tư nâng cao năng lực công nghệ và nghiệp vụ cho lực lượng giám sát.
Bên cạnh đó, theo ông Tùng, phụ huynh và học sinh cần chủ động tố giác những hành vi in lậu, buôn bán sách giả để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và cộng đồng. Một hệ thống tiếp nhận thông tin bảo mật, tiện lợi sẽ giúp cơ quan chức năng xử lý nhanh chóng và hiệu quả hơn.
"Mỗi phụ huynh và học sinh hãy trở thành người tiêu dùng thông minh, biết cách kiểm tra và lựa chọn sách chính hãng, không chỉ để bảo vệ sức khỏe thị lực và nền tảng tri thức của trẻ mà còn góp phần xây dựng một thị trường sách sạch, minh bạch và phát triển bền vững", ông Tùng nói.
Để bảo vệ người tiêu dùng, cơ quan chức năng khuyến nghị mua sách tại hiệu sách uy tín hoặc hệ thống phân phối chính thức. Đồng thời, chuyên gia và nhà trường cần tăng cường hướng dẫn phụ huynh, học sinh cách phân biệt sách giả và thật.
