Doanh nghiệp kỳ vọng gì từ chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp mới?

Theo dõi KT&TD trên

Khác với những lần điều chỉnh lẻ tẻ trước đây, làn sóng cải cách thuế TNDN trong 5 tháng đầu năm 2026 mang tính hệ thống. Luật Thuế TNDN 2025 có hiệu lực từ tháng 10/2025 và chính thức đi vào thực tiễn từ kỳ tính thuế năm 2026 thiết kế lại toàn bộ cấu trúc thuế suất theo hướng phân tầng dựa trên quy mô doanh thu và loại hình hoạt động.

Theo đó, thuế suất phổ thông vẫn là 20%, nhưng doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ được hưởng mức ưu đãi rõ ràng hơn: 15% cho doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng, và 17% cho doanh nghiệp có doanh thu từ trên 3 tỷ đến không quá 50 tỷ đồng. Chưa kể, các ngành đặc thù như dầu khí, khai thác tài nguyên quý hiếm vẫn chịu mức thuế cao hơn từ 25% đến 50%, tùy điều kiện cụ thể.

Đây không chỉ là sự điều chỉnh con số. Với hơn 90% số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam thuộc diện nhỏ và vừa, việc áp dụng mức thuế suất 15–17% thay vì 20% trước đây mang ý nghĩa tiết kiệm chi phí tài chính thực sự tạo thêm nguồn lực để tái đầu tư, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh.

Nếu thuế suất phân tầng là bước đi có tính chiến lược, thì Nghị định 141/2026/NĐ-CP ban hành ngày 29/4/2026 mang lại tác động trực tiếp và tức thì hơn. Nghị định này chính thức miễn thuế TNDN cho doanh nghiệp, tổ chức có tổng doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống một quy định được giới doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh đón nhận với kỳ vọng lớn.

Trước đó, mức miễn thuế chỉ áp dụng cho hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm. Việc nâng ngưỡng lên 1 tỷ đồng tức gấp đôi, mở ra cơ hội thiết thực cho hàng chục nghìn doanh nghiệp siêu nhỏ vốn đang hoạt động cầm chừng, chịu áp lực chi phí cao.

Đặc biệt, với doanh nghiệp mới thành lập trong kỳ tính thuế, nếu dự kiến tổng doanh thu không quá 1 tỷ đồng, họ không phải tạm nộp thuế TNDN trong cả năm đó. Cuối năm, nếu doanh thu thực tế vượt ngưỡng, doanh nghiệp chỉ cần kê khai, quyết toán theo quy định và không bị tính tiền chậm nộp. Đây là chính sách thể hiện tinh thần tạo "vùng đệm" an toàn cho các đơn vị mới khởi nghiệp.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý: quy định miễn thuế này không áp dụng cho doanh nghiệp là công ty con của tập đoàn lớn hoặc có quan hệ liên kết theo quy định pháp luật nhằm ngăn chặn tình trạng chia nhỏ doanh nghiệp để hưởng ưu đãi.

Bên cạnh chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo quy mô doanh thu, Nghị quyết 198/2025/QH15 và Nghị định 20/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 15/1/2026) tạo thêm nhiều ưu đãi đặc thù cho nhóm khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, lĩnh vực được coi là động lực tăng trưởng của nền kinh tế:

Doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký lần đầu được miễn thuế TNDN trong 3 năm liên tục kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Khoảng thời gian "vàng" này giúp doanh nghiệp tập trung xây dựng nền tảng hoạt động mà không bị gánh nặng thuế chi phối.

Doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo bao gồm cả công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp được miễn thuế TNDN trong 2 năm đầu có thu nhập chịu thuế, sau đó giảm 50% trong 4 năm tiếp theo đối với phần thu nhập từ hoạt động đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, theo quy định mới, chi phí đào tạo và đào tạo lại nhân lực mà doanh nghiệp lớn thực hiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuỗi cung ứng được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Đây là điểm mới khuyến khích hình thành hệ sinh thái kinh doanh liên kết, thay vì mỗi doanh nghiệp tự xoay sở riêng lẻ.

Luật Thuế TNDN 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng mở rộng danh mục thu nhập được miễn thuế theo hướng phù hợp với xu hướng phát triển bền vững. Đáng chú ý là thu nhập từ chuyển nhượng tín chỉ carbon và lãi trái phiếu xanh được miễn thuế TNDN tín hiệu rõ ràng rằng Nhà nước muốn khuyến khích doanh nghiệp tham gia thị trường carbon và các dự án xanh, phù hợp với cam kết Net Zero của Việt Nam đến năm 2050.

Bên cạnh đó, các khoản tài trợ bằng tiền hoặc hiện vật cho giáo dục, y tế, văn hóa, phòng chống thiên tai, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển đổi số tiếp tục được tính vào chi phí được trừ, khuyến khích doanh nghiệp đóng góp vào các mục tiêu xã hội trong khi giảm số thuế phải nộp.

Song song với ưu đãi, năm 2026 cũng đánh dấu bước chuyển trong cách thức quản lý thuế. Thông tư 20/2026/TT-BTC làm rõ và chặt chẽ hơn nhiều quy định liên quan đến xác định doanh thu, chi phí được trừ, những nội dung mà trước đây doanh nghiệp thường gặp vướng mắc khi quyết toán.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 áp dụng từ 2026 cũng quy định phân nhóm người nộp thuế theo ngành nghề, quy mô doanh thu và mức độ tuân thủ, từ đó áp dụng biện pháp quản lý phù hợp hơn. Mã số thuế của cá nhân và hộ kinh doanh được thống nhất với số định danh cá nhân bước đi quan trọng trong lộ trình số hóa quản lý thuế.

Yêu cầu tạm nộp thuế TNDN theo quý tối thiểu 80% của số thuế quyết toán năm tiếp tục được duy trì, nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp dồn nộp vào cuối năm, gây áp lực dòng tiền và rủi ro tiền chậm nộp.

Dù hàng loạt chính sách tích cực được ban hành, không ít doanh nghiệp, đặc biệt là hộ kinh doanh chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai từ đầu năm 2026 vẫn còn nhiều vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc tự kê khai, tự tính thuế đòi hỏi hệ thống sổ sách kế toán rõ ràng, năng lực tài chính - kế toán mà nhiều đơn vị nhỏ chưa thực sự sẵn sàng.

Bên cạnh đó, tần suất ban hành văn bản mới dày đặc, từ tháng 1 đến cuối tháng 4/2026 đã có hàng chục nghị định, thông tư liên quan đến thuế TNDN cũng tạo ra áp lực cập nhật thông tin liên tục cho bộ phận kế toán - tài chính của doanh nghiệp.

Nhìn tổng thể, các chính sách thuế TNDN trong 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy một định hướng nhất quán: giảm gánh nặng cho doanh nghiệp nhỏ, khuyến khích khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, đồng thời minh bạch hóa hệ thống thuế. Đây là những điều kiện cần để nền kinh tế tư nhân trở thành động lực tăng trưởng thực sự.

Để hiện thực hóa kỳ vọng, doanh nghiệp cần chủ động: kiểm tra điều kiện áp dụng mức thuế suất ưu đãi tương ứng với quy mô; xác minh xem có thuộc diện miễn thuế theo Nghị định 141/2026 hay không; chuẩn bị hệ thống sổ sách kế toán chính xác để hưởng lợi tối đa từ các khoản chi phí được trừ mới; và đặc biệt, cập nhật thường xuyên các văn bản hướng dẫn để tránh rủi ro tuân thủ khi quyết toán thuế cuối năm.

Chính sách tốt chỉ phát huy giá trị khi doanh nghiệp thực sự hiểu và áp dụng đúng. Trong năm bản lề 2026, đây chính là lợi thế cạnh tranh mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng có thể chủ động tạo ra cho mình.

Hoàng Nguyễn