Cách tính thuế mới và những điểm cần lưu ý

Theo dõi KT&TD trên

Bao gồm việc rút gọn biểu thuế từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, nâng mức giảm trừ gia cảnh và điều chỉnh lại cách tính thuế cho hộ kinh doanh. Đây là những thay đổi đáng kể mà mọi người lao động, hộ kinh doanh cần nắm rõ để tính đúng, khai đúng và hưởng đủ quyền lợi.

Thay đổi dễ nhận thấy và tác động trực tiếp nhất đến túi tiền của người lao động là biểu thuế lũy tiến từng phần được rút gọn còn 5 bậc từ năm 2026, thay vì 7 bậc như trước đây. Việc rút gọn số bậc thuế giúp dễ tính toán hơn, đồng thời hạn chế tình trạng chỉ tăng thu nhập nhẹ nhưng phải chịu thuế suất cao hơn.

Biểu thuế đã được chỉnh lý theo hướng giảm thuế suất ở một số bậc nhằm đảm bảo tính hợp lý, tránh tăng đột ngột và tạo động lực cho người lao động. Cụ thể, giảm mức thuế suất 15% ở bậc 2 xuống 10% và thuế suất 25% ở bậc 3 xuống 20%. Mức thuế thấp nhất là 5% áp dụng với thu nhập đến 10 triệu đồng một tháng. Thuế suất cao nhất vẫn là 35% với thu nhập trên 100 triệu đồng, thay vì mức 80 triệu như hiện nay.

Chi tiết 5 bậc thuế mới như sau: Bậc 1 áp dụng thuế suất 5% cho thu nhập tính thuế đến 10 triệu đồng/tháng; Bậc 2 là 10% cho phần từ trên 10 đến 30 triệu đồng; Bậc 3 là 20% cho phần từ trên 30 đến 60 triệu đồng; Bậc 4 là 30% cho phần từ trên 60 đến 100 triệu đồng; và Bậc 5 là 35% cho phần vượt trên 100 triệu đồng/tháng. Biểu thuế TNCN 2026 chính thức áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, tức là từ ngày 01/01/2026.

Một trong những thay đổi được đánh giá là có lợi nhất cho người lao động chính là việc nâng mức giảm trừ gia cảnh. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh mới được quy định như sau: với bản thân người nộp thuế, giảm trừ gia cảnh tăng từ 11 triệu đồng/tháng lên 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương tăng từ 132 triệu đồng/năm lên 186 triệu đồng/năm); với mỗi người phụ thuộc, tăng từ 4,4 triệu đồng/tháng lên 6,2 triệu đồng/tháng.

Điều này có ý nghĩa thực tế rõ ràng: với một người lao động không có người phụ thuộc, phần thu nhập từ tiền lương, tiền công dưới khoảng 17,3 triệu đồng/tháng (sau khi đã trừ bảo hiểm bắt buộc) sẽ chưa phát sinh nghĩa vụ nộp thuế TNCN. Với mức giảm trừ mới, nhiều người có thu nhập trung bình sẽ không còn phải nộp thuế TNCN, hoặc số thuế phải nộp giảm đáng kể so với trước năm 2026.

Cách tính thuế TNCN từng bước theo quy định mới

Theo đó, để tính đúng số thuế phải nộp, người lao động cần thực hiện theo trình tự sau đây. Đầu tiên, xác định thu nhập chịu thuế bằng cách lấy tổng thu nhập từ tiền lương, tiền công, trừ đi các khoản được miễn thuế như một số phụ cấp, trợ cấp theo quy định. Tiếp theo, tính các khoản bảo hiểm bắt buộc mà người lao động phải đóng: BHXH 8%, BHYT 1,5%, BHTN 1%, tổng cộng 10,5% lương. Sau đó khấu trừ thêm các khoản giảm trừ gia cảnh (15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc) và các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học nếu có. Phần còn lại chính là thu nhập tính thuế, và từ đây áp dụng biểu thuế lũy tiến 5 bậc để ra số thuế phải nộp.

Ví dụ thực tế: Một người lao động có thu nhập 45 triệu đồng/tháng, đăng ký 1 người phụ thuộc. Sau khi trừ bảo hiểm (khoảng 3,15 triệu), giảm trừ bản thân (15,5 triệu) và người phụ thuộc (6,2 triệu), thu nhập tính thuế còn khoảng 18,575 triệu đồng, rơi vào Bậc 2 của biểu 5 bậc (trên 10 đến 30 triệu), áp dụng thuế suất 10%.

Không chỉ người làm công ăn lương, các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh cũng chịu tác động lớn từ Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi chính thức điều chỉnh mức doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Đây là tin vui cho hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ, vì ngưỡng miễn thuế đã tăng gấp 2,5 lần so với trước.

Với những hộ có doanh thu từ trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng được lựa chọn nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất. Nếu chọn phương pháp theo thu nhập, thu nhập tính thuế được xác định bằng doanh thu của hàng hóa, dịch vụ bán ra trừ chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong kỳ tính thuế. Đây là phương pháp sát thực tế hơn và có lợi cho những hộ có chi phí kinh doanh lớn.

Những điểm quan trọng cần lưu ý

Thứ nhất, về thời điểm áp dụng: mặc dù Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi có hiệu lực chính thức từ ngày 01/7/2026, nhưng các quy định liên quan đến thu nhập từ tiền lương, tiền công và mức giảm trừ gia cảnh lại được áp dụng ngay từ kỳ tính thuế năm 2026, tức là từ 01/01/2026. Do đó, doanh nghiệp đã phải áp dụng cách tính mới khi khấu trừ thuế TNCN hàng tháng của người lao động ngay từ tháng 1/2026.

Thứ hai, thuế tạm nộp hàng tháng chỉ là tạm thời. Số thuế TNCN phải nộp theo tháng chỉ là số tiền khấu trừ tạm thời tại nguồn. Nghĩa vụ thuế chính thức sẽ được xác định lại vào thời điểm kết thúc năm dương lịch thông qua thủ tục quyết toán thuế. Cuối năm thường xảy ra 2 kịch bản: được hoàn thuế nếu số tạm nộp lớn hơn thực tế, hoặc phải nộp thêm nếu tạm nộp chưa đủ.

Thứ ba, với người không cư trú (thường là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam dưới 183 ngày/năm), thuế thu nhập cá nhân được tính bằng 20% nhân với thu nhập chịu thuế, không được áp dụng giảm trừ gia cảnh.

Thứ tư, về các khoản thu nhập mới được miễn thuế, từ 01/7/2026, thu nhập từ dự án nghiên cứu và phát triển, sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn, hệ thống trí tuệ nhân tạo và thu nhập từ các hoạt động đào tạo nhân lực công nghiệp công nghệ số cũng được bổ sung vào danh sách được miễn thuế.

Thứ năm, người lao động nên chủ động đăng ký người phụ thuộc đúng hạn với cơ quan thuế để được giảm trừ ngay từ đầu năm, thay vì chờ đến quyết toán cuối năm. Việc đăng ký muộn không làm mất quyền giảm trừ nhưng có thể khiến số thuế tạm nộp trong năm cao hơn thực tế, gây ảnh hưởng đến dòng tiền chi tiêu hàng tháng.

Những điều chỉnh trong chính sách thuế thu nhập cá nhân năm 2026 không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn tạo ra tác động trực tiếp đến thu nhập thực tế của người lao động: giảm số thuế phải nộp hàng tháng nhờ tăng mức giảm trừ gia cảnh và điều chỉnh biểu thuế lũy tiến, tăng thu nhập thực nhận sau thuế, và mở rộng nhóm đối tượng không phải nộp thuế TNCN. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, đây là những thay đổi thiết thực, phản ánh nỗ lực của Nhà nước trong việc cân bằng giữa thu ngân sách và đảm bảo đời sống người dân. Điều quan trọng là mỗi người lao động cần chủ động cập nhật, hiểu đúng quy định để không bị thiệt thòi quyền lợi hợp pháp của mình.

Hoàng Nguyễn