Những việc cần làm khi bỏ thuế khoán

Theo dõi KT&TD trên

Ngành Thuế thấu hiểu những băn khoăn, e ngại của hộ kinh doanh khi bỏ thuế khoán

Trước ngưỡng cửa xóa bỏ thuế khoán (01/01/2026), nhiều tiểu thương, hộ kinh doanh vẫn tỏ ra băn khoăn, lo lắng khi thực hiện phương thức kê khai, nộp thuế sẽ phức tạp, tốn kém chi phí, sợ bị sai sót…

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn, chủ trương xóa bỏ hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh kể từ ngày 01/01/2026 theo các Nghị quyết của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ là một vấn đề rất lớn và là một chủ đề được bà con, các hộ kinh doanh quan tâm.

“Dưới góc độ là cơ quan quản lý thuế, chúng tôi thấu hiểu những băn khoăn, e ngại của tất cả những hộ kinh doanh đang nộp thuế theo phương pháp khoán, chuẩn bị chuyển đổi sang hình thức kê khai”, Phó Cục trưởng Mai Sơn chia sẻ.

Bỏ thuế khoán, chuyển sang kê khai: Đang ổn định, vì sao lại thay đổi?

Theo ông Mai Sơn, có lẽ câu hỏi nhiều người đang đặt ra là “Vì sao phải chuyển đổi?”, “Đang ổn định tại sao lại cần thay đổi?”.

Ông Sơn lý giải, thực tế hiện nay phần lớn bà con hộ kinh doanh, đặc biệt là các chủ hộ ở độ tuổi trung niên vẫn quen hoạt động theo kinh nghiệm cá nhân, không thực hiện sổ sách kế toán bài bản. 

Mặt khác, có không ít chủ hộ kinh doanh còn tâm lý e ngại thủ tục hành chính, trong khi doanh nghiệp được trang bị đầy đủ công cụ quản lý, công nghệ và nhân sự chuyên trách.

“Điều này khiến việc triển khai các dịch vụ thuế điện tử, hóa đơn điện tử và các chương trình hỗ trợ hộ kinh doanh chưa thể đạt được hiệu quả như mong muốn và ngành Thuế luôn nỗ lực để hộ kinh doanh được hỗ trợ, được phục vụ và hưởng các chính sách hỗ trợ thuận lợi như doanh nghiệp. Đó là coi hộ kinh doanh là một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế tư nhân, cần được đồng hành và phát triển bền vững.” - Phó Cục trưởng Mai Sơn nhấn mạnh.

Xóa bỏ thuế khoán, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của chính các hộ kinh doanh

Theo Phó Cục trưởng Mai Sơn, xuất phát từ thực tế nêu trên, Nghị quyết số 68-NQ/TW đề ra nhiệm vụ tiến tới xóa bỏ thuế khoán và chuyển toàn bộ hộ kinh doanh sang phương pháp kê khai. Đây là một bước chuyển quan trọng nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiện đại hơn.

“Chủ trương này không nhằm để tăng thu ngân sách, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của chính các hộ kinh doanh, bảo đảm sự công bằng và minh bạch cho hoạt động kinh tế”, Phó Cục trưởng Mai Sơn đặc biệt nhấn mạnh.

Bỏ thuế khoán: Thách thức lớn nhất nằm ở rào cản tâm lý và thói quen

Chia sẻ trên Thời báo Tài chính, GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khẳng định: Mục đích bỏ thuế khoán để chuyển sang kê khai, chuyển hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, không phải để tăng thu cho ngân sách. Trong thực tế, với thuế khoán hiện tại, Nhà nước thu được nhiều hơn vì cơ quan thuế có quyền áp mức khoán.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, hiện nay, phần lớn hộ kinh doanh đang hoạt động theo kiểu truyền thống, không có hệ thống sổ sách kế toán bài bản, dẫn đến tình trạng không biết lời lỗ ra sao. Do đó, việc chuyển đổi sang thuế kê khai, sang doanh nghiệp, tăng tốc chuyển đổi số sẽ giúp hộ kinh doanh quản lý hàng hóa, doanh thu và lợi nhuận hiệu quả hơn.

Ông Cường phân tích thêm, do thói quen hoạt động theo kiểu truyền thống, nên nghe đến việc xuất hóa đơn, lập sổ sách kế toán, hộ kinh doanh nào cũng cảm thấy ghê gớm, nhưng thực tế đơn giản như việc in hóa đơn trong siêu thị, chỉ cần thiết bị nhỏ là làm được.

Khi hệ thống được kết nối đồng bộ giữa hộ kinh doanh và cơ quan thuế, hàng tháng cơ quan thuế có thể từ cơ sở dữ liệu đó để hỗ trợ thông báo, hướng dẫn, thậm chí “làm thay” một phần cho tiểu thương. Khi đó, tiểu thương, hộ kinh doanh sẽ dễ dàng nắm bắt thông tin, biết rõ lời lỗ và kinh doanh hiệu quả hơn.

GS.TS Hoàng Văn Cường chỉ ra rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở kỹ thuật, mà ở rào cản tâm lý và thói quen cũ. Nhiều tiểu thương hoạt động lâu năm tại các chợ truyền thống vẫn e ngại việc kê khai thuế hay sử dụng hóa đơn điện tử.

Để hỗ trợ tiểu thương, hộ kinh doanh chuyển sang phương pháp kê khai nộp thuế được thuận lợi, ông Cường đề xuất nên có các phần mềm hỗ trợ với mức giá thấp, hoặc được trợ giá, để tiểu thương dễ tiếp cận.

Bỏ thuế khoán chuyển sang kê khai, hộ kinh doanh cần phải làm gì?

Lợi ích của việc ghi chép đầy đủ doanh thu, chi phí hằng ngày ?

Trước băn khoăn của các tiểu thương không biết bắt đầu từ đâu để chuyển đổi phương thức đóng thuế, lãnh đạo Cục Thuế nêu rõ: Việc minh bạch, rõ ràng trong kinh doanh sẽ trực tiếp có lợi cho bà con. Khi doanh thu, chi phí hằng ngày được ghi chép đầy đủ, bà con sẽ biết được tháng này bán được bao nhiêu, chi bao nhiêu, lãi lỗ như thế nào, từ đó chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh trong tương lai - không còn phải ước đoán hay sợ nhầm lẫn. Thực tế, nhiều hộ kinh doanh đã nhận thấy lợi ích của việc chuyển đổi và chủ động thực hiện chuyển đổi.

Theo số liệu thống kê của cơ quan thuế, trong 9 tháng năm 2025, đã có hơn 18,5 ngàn hộ kinh doanh nộp thuế khoán chuyển sang phương pháp kê khai, gần 2.530 hộ kinh doanh chuyển lên mô hình doanh nghiệp. 

Đặc biệt 98% số hộ kinh doanh kê khai đã thực hiện khai, nộp thuế điện tử; trên 133 nghìn hộ kinh doanh đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, trong đó khoảng 75 ngàn hộ kê khai và 57,6 ngàn hộ khoán.

“Những con số này cho thấy xu hướng tất yếu: đa số hộ kinh doanh đã và đang dần thích nghi và tin tưởng vào phương thức mới, sẵn sàng minh bạch hóa hoạt động để phát triển lâu dài.” - Lãnh đạo ngành Thuế nhận định.

Những việc cần làm khi bỏ thuế khoán chuyển đổi sang thuế kê khai?

Theo Phó Cục trưởng Mai Sơn khẳng định, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai sẽ không quá phức tạp như nhiều người nghĩ. Hộ kinh doanh chỉ cần làm quen với việc ghi chép sổ sách theo chế độ quy định đầy đủ; đăng ký và sử dụng hóa đơn điện tử nếu thuộc đối tượng theo quy định; đồng thời làm quen với các ứng dụng hỗ trợ khai, nộp thuế điện tử như eTax Mobile.

Hiện cơ quan thuế đã cung cấp miễn phí các dịch vụ thuế điện tử tích hợp từ đăng ký thuế, kê khai đến nộp thuế, giúp hộ kinh doanh có thể kê khai, nộp thuế nhanh chóng, mọi lúc, mọi nơi chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh, máy tính mà không phải trực tiếp đến cơ quan thuế.

Xuất hóa đơn có làm tăng chi phí?

Theo Phó Cục trưởng Mai Sơn, việc thực hiện tốt việc xuất hóa đơn không chỉ làm rõ doanh thu, chi phí mà còn giúp chứng minh nguồn gốc hàng hóa với cơ quan quản lý thị trường.

Bên cạnh đó hộ kinh doanh cũng không nên nghĩ rằng việc xuất hóa đơn làm tăng chi phí vì hiện nay vào các cửa hàng tiện lợi, siêu thị nhỏ thì dù mua cây kim, sợi chỉ, cái bật lửa họ cũng xuất hóa đơn.

“Việc này cũng rất thuận lợi vì chứng từ in ra từ máy POS chúng tôi đã biến thành hóa đơn rồi và cũng không tốn bao nhiêu chi phí. Mặt khác, về phía người mua cũng vẫn cần hóa đơn để sau khi mua hàng có vấn đề gì thì còn có cơ sở để khiếu nại.  Do vậy xuất hóa đơn khi bán hàng hóa không chỉ ở góc độ thuế còn ở cả góc độ nguồn gốc sản phẩm”, Phó Cục trưởng ghi nhận và khuyến nghị.

Hỗ trợ, đồng hành cùng người nộp thuế

Để các hộ kinh doanh yên tâm chuyển đổi, lãnh đạo Cục Thuế cho biết ngành Thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ trên tinh thần đồng hành cùng người nộp thuế.

Trong đó, ngành Thuế xác định việc tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách là bước đi đầu tiên và quan trọng hàng đầu. Cụ thể, ngành Thuế đã tham mưu sửa đổi Luật Quản lý thuế, đồng thời phối hợp rà soát các luật thuế liên quan như Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập cá nhân để bảo đảm phù hợp với định hướng mới.

Đơn cử, dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện đề xuất phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập, tức là doanh thu trừ chi phí đối với những hộ kinh doanh có đầy đủ sổ sách kế toán.

Quy định này sẽ khuyến khích hộ kinh doanh minh bạch chi phí, mạnh dạn đầu tư mở rộng kinh doanh mà không lo bị thiệt về thuế so với doanh nghiệp. Nói cách khác, hộ kinh doanh làm ăn lớn nếu có sổ sách bài bản sẽ được tính thuế trên lợi nhuận giống như doanh nghiệp, thay vì nộp thuế khoán trên doanh thu như trước. 

Những điều chỉnh này nhằm đảm bảo khi hộ kinh doanh mở rộng quy mô sẽ không chịu bất kỳ thiệt thòi nào so với việc thành lập doanh nghiệp, giúp bà con yên tâm trong việc phát triển kinh doanh.

Bên cạnh đó, Cục Quản lý giám sát kế toán kiểm toán (Bộ Tài chính) đang báo cáo, đề xuất sửa đổi các quy định về chế độ kế toán đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ theo hướng đơn giản, dễ thực hiện, không làm phát sinh nhân sự kế toán.

Mục tiêu là để khi hộ kinh doanh chuyển lên thành doanh nghiệp siêu nhỏ, chủ hộ vẫn có thể tự duy trì sổ sách trên nền tảng ứng dụng hỗ trợ, không cần phải thuê thêm kế toán chuyên trách.

Song song đó, ngành Thuế cũng làm việc với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ (phần mềm kế toán, hóa đơn...) để cung cấp, hỗ trợ các gói sử dụng với chi phí ưu đãi, phù hợp tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hộ kinh doanh trong việc tuân thủ chế độ kế toán và hóa đơn chứng từ.

Cũng theo lãnh đạo Cục Thuế, trong quý 4/2025 này sẽ nâng cấp hệ thống eTax Mobile và các ứng dụng liên quan, hướng tới xây dựng hệ sinh thái thuế điện tử thông minh dành riêng cho hộ, cá nhân kinh doanh. Mục tiêu là giúp bà con “nhập vai” người nộp thuế điện tử một cách thuận lợi nhất.

Theo đó, hệ thống tự đề xuất sẵn các chỉ tiêu doanh thu, thuế phải nộp dựa trên dữ liệu như hóa đơn điện tử, thông tin đăng ký thuế của hộ kinh doanh. Người nộp thuế chỉ cần kiểm tra và xác nhận thông tin. Đây chính là bước cải cách tạo thuận lợi tối đa, giúp việc kê khai thuế trở nên đơn giản, nhẹ nhàng, giảm thiểu sai sót và thời gian cho người nộp thuế.

Triển khai bỏ thuế khoán: Công tác tuyên truyền, hỗ trợ hộ kinh doanh là trọng tâm, then chốt

Song song với giải pháp về thể chế và công nghệ, công tác tuyên truyền, hỗ trợ hộ kinh doanh được ngành Thuế xác định là nhiệm vụ trọng tâm, then chốt để hướng dẫn, giải đáp các thắc mắc, băn khoăn của các hộ kinh doanh.

“Chúng tôi rất thấu hiểu rằng phần lớn hộ kinh doanh nhỏ lẻ lâu nay quen làm theo kinh nghiệm, ít có thói quen tìm hiểu văn bản pháp luật và cũng e ngại khi tiếp xúc với cơ quan thuế và các cơ quan pháp luật. Do đó nội dung tuyên truyền được thiết kế hết sức đơn giản, dễ hiểu, gần gũi với từng nhóm đối tượng. 

Đặc biệt, chúng tôi chú trọng tuyên truyền về việc sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn từ máy tính tiền. 

Đây là công cụ hữu ích để hộ kinh doanh quản lý doanh thu minh bạch, tránh rủi ro mua bán hóa đơn giả và giảm thời gian báo cáo thuế”, Phó Cục trưởng Mai Sơn thông tin.

Cơ quan thuế có xử phạt khi thực hiện sai hay không?

Về vấn đề cơ quan thuế có xử phạt khi thực hiện sai hay không, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, theo quy định là có nhưng suốt thời gian qua cơ quan thuế đã “chạy đua” tuyên truyền, phổ biến quy định để hộ kinh doanh hiểu, để khi thực hiện không xảy ra vướng mắc để bị xử phạt.

Cục Thuế cũng mong muốn chính quyền địa phương vào cuộc để hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu. Hiện nay, các Ban, đơn vị nghiệp vụ của Cục Thuế cũng vào cuộc để hạn chế tối đa việc sai phạm và bị xử phạt.