Cần tách bạch rõ vai trò an sinh xã hội và nhiệm vụ kinh doanh của EVN
Đó là ý kiến của nhiều chuyên gia tại tọa đàm "Tìm lối mở cho điện sạch - Gỡ nút thắt chính sách, khơi thông năng lượng", do Báo Xây dựng tổ chức ngày 8/10.
Tại tọa đàm, các diễn giả bàn luận sôi nổi về nhận định "Giá điện bán lẻ hiện nay chưa phản ánh đúng chi phí, chưa tạo động lực tiết kiệm năng lượng. Trong khi đó, giá mua điện lại chưa đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư vào các dự án năng lượng sạch".
Về vấn đề này, ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng Xanh cho biết, chúng ta cần nhìn nhận ở ba khía cạnh.
Thứ nhất là giá bán lẻ điện. Đây là bài toán lớn khi giá bán lẻ chưa phản ánh đúng chi phí, khiến khả năng chi trả và lợi ích của nhà đầu tư chưa được đảm bảo.
"Nếu không kiểm soát chi phí theo lộ trình rõ ràng, chắc chắn sẽ tác động tiêu cực đến kinh tế - xã hội", ông Sơn nói.
Thứ hai là năng lực địa phương. Dù Trung ương đã có nhiều nỗ lực, nhưng nếu cấp địa phương thiếu năng lực triển khai thì các chính sách vẫn khó đi vào thực tế.
Do đó, các địa phương cần chủ động, bắt buộc phải nâng cao năng lực thực thi. Giai đoạn tới, khi bộ máy ổn định, việc đẩy nhanh tiến độ và hoàn thiện cơ chế chính sách cấp địa phương sẽ cần được ưu tiên.
Cuối cùng là trách nhiệm xã hội. Ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh, cần tách biệt rõ phần trách nhiệm an sinh xã hội của EVN, thậm chí có thể xây dựng cơ chế đấu thầu riêng để thực hiện nghĩa vụ này.
Nguồn quỹ có thể được trích từ lợi nhuận EVN và đóng góp của khu vực tư nhân. Khi cải thiện được tình hình tài chính của EVN - bên mua điện chủ lực, thì việc đàm phán và thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân cũng sẽ thuận lợi hơn", ông Sơn nhận định.
Đồng quan điểm, ông Đặng Quốc Bảo, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Trung Nam Group bày tỏ: "EVN phải hoạt động hiệu quả và có tiềm lực tài chính vững mạnh thì chúng tôi mới dễ dàng tiếp cận được nguồn vốn vay".
Ông Bảo cũng cho rằng, cần tách bạch rõ ràng giữa nhiệm vụ kinh doanh và trách nhiệm an sinh xã hội.
"Việc đảm bảo an sinh xã hội nên do Nhà nước chịu trách nhiệm và hỗ trợ riêng biệt, thay vì vừa kinh doanh vừa gánh vác cùng lúc", ông Bảo nói và nhấn mạnh, hiện nay, EVN vừa phải duy trì hoạt động kinh doanh hiệu quả, vừa thực hiện các chính sách an sinh xã hội nên rất khó cân bằng, dẫn đến lợi nhuận thấp hoặc thậm chí thua lỗ.
Ví như khoản chi phí hơn 44.000 tỷ đồng dành cho an sinh xã hội, theo ông Bảo, nếu được phân định rõ ràng sẽ tạo thuận lợi hơn.
Hơn nữa, tín dụng của EVN đang ở mức thấp, nếu đánh giá tín dụng được nâng cao và ổn định, các đối tác nước ngoài mới có thể tin tưởng và hỗ trợ vay vốn với điều kiện tốt hơn.
Thực tế, EVN đang cung cấp điện đến vùng sâu, xa, biên giới, hải đảo, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ thiết yếu cho người dân và góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, chi phí sản xuất ở những nơi này cao gấp nhiều lần giá bán chung.
Đơn cử, tại các đảo Phú Quý, Côn Đảo, Bạch Long Vĩ, giá thành sản xuất ngưỡng 7.000-12.000 đồng/kWh, trong khi giá bán chỉ khoảng 2.000 đồng/kWh, khiến EVN lỗ 387 tỷ đồng năm 2022 và 428 tỷ đồng năm 2023.
Ở miền núi và vùng sâu, xa cũng diễn ra tình trạng bán điện dưới giá thành.
