Bức tranh chuyển động của môi trường kinh doanh

Theo dõi KT&TD trên

Hai con số trái chiều này phản ánh quá trình vận động và tái cấu trúc tự nhiên của nền kinh tế, nơi các doanh nghiệp không ngừng thích ứng để tồn tại và phát triển.

Phục hồi có chọn lọc sau giai đoạn biến động

Bảng xếp hạng Top 500 Doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam năm 2026, còn gọi là Fast 500, vừa được Vietnam Report công bố với nhiều dữ liệu đáng chú ý. Theo đó, tốc độ tăng trưởng kép bình quân hàng năm về doanh thu của các doanh nghiệp trong bảng xếp hạng giai đoạn 2021 - 2024 đạt 23,5%. Con số này phản ánh xu hướng phục hồi dần ổn định sau thời kỳ suy giảm nhu cầu thị trường và biến động kinh tế toàn cầu liên tiếp trong những năm trước.

Tuy nhiên, đây không phải là bức tranh phản ánh toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp. Khảo sát cho thấy dù 63% doanh nghiệp đạt hoặc vượt kế hoạch kinh doanh trong năm qua, tỷ lệ doanh nghiệp không đạt mục tiêu doanh thu và lợi nhuận lại tăng so với năm trước. Nói cách khác, nhóm dẫn đầu đang tăng trưởng tốt hơn, nhưng nhóm phía sau lại ngày càng tụt lại xa hơn. Đây chính là biểu hiện rõ nhất của quá trình phân hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ trong nền kinh tế.

Các chuyên gia nhận định tăng trưởng kinh tế không còn lan tỏa đồng đều như trước mà đang tập trung vào những doanh nghiệp có khả năng thích ứng nhanh với biến động thị trường. Sự cạnh tranh không còn chỉ là cuộc đua về quy mô hay thị phần, mà ngày càng trở thành cuộc cạnh tranh về tốc độ phản ứng, năng lực quản trị và khả năng kiểm soát chi phí trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục thay đổi.

Doanh nghiệp tư nhân dẫn đầu, FDI hồi phục chậm hơn

Xét theo khu vực kinh tế, bức tranh tăng trưởng cũng phản ánh rõ sự phân hóa. Khối doanh nghiệp tư nhân tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân đạt 24,1%, cao nhất trong 3 khu vực kinh tế được theo dõi. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên khi khu vực tư nhân vốn có lợi thế về tính linh hoạt, khả năng ra quyết định nhanh và động lực đổi mới cao hơn so với các khu vực còn lại.

Doanh nghiệp nhà nước đạt mức tăng trưởng 23,7%, ghi nhận sự cải thiện đáng kể so với năm trước. Kết quả này được cho là nhờ quá trình tái cơ cấu và nâng cao năng lực quản trị đang được đẩy mạnh trong các đơn vị thuộc khu vực này. Trong khi đó, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt mức tăng trưởng khoảng 20,9%, thấp hơn hai khu vực còn lại nhưng vẫn cho thấy xu hướng phục hồi rõ ràng sau giai đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu chịu nhiều gián đoạn.

Hai rủi ro lớn nhất trong mắt doanh nghiệp năm 2026

Nhìn về triển vọng năm 2026, cộng đồng doanh nghiệp đang ở trong trạng thái kỳ vọng khá phân tán. Khảo sát cho thấy 22,9% doanh nghiệp dự báo tăng trưởng GDP dưới 7,5%, trong khi 20% tin rằng kinh tế có thể đạt mức tăng trưởng từ 10% trở lên. Khoảng cách lớn giữa hai nhóm dự báo này phản ánh thực tế rằng môi trường kinh doanh năm 2026 vẫn đang ẩn chứa nhiều biến số khó lường, và mỗi doanh nghiệp đang đứng trước một góc nhìn khác nhau về tương lai tùy thuộc vào ngành nghề, quy mô và mức độ tiếp xúc với thị trường quốc tế.

Căng thẳng thương mại và biến động địa chính trị được doanh nghiệp xem là thách thức lớn nhất đối với tăng trưởng trong năm nay, với 74,1% lựa chọn yếu tố này. Các xung đột khu vực, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng quốc tế có thể tác động nhanh chóng và trực tiếp đến chi phí sản xuất, logistics và đơn hàng xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam - đặc biệt là các doanh nghiệp có độ mở lớn với thị trường bên ngoài.

Rủi ro lớn thứ hai được 70,4% doanh nghiệp nhận diện là biến động giá năng lượng và nguyên vật liệu đầu vào. Trong bối cảnh biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp vẫn còn khá mỏng sau giai đoạn phục hồi, bất kỳ cú sốc giá nào từ bên ngoài cũng đủ để đảo lộn kế hoạch kinh doanh đã được tính toán kỹ lưỡng.

AI và chiến lược tăng trưởng bền vững thay thế mở rộng bằng mọi giá

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nhiều doanh nghiệp đang chuyển trọng tâm chiến lược sang tăng trưởng ổn định và tối ưu hiệu quả vận hành thay vì theo đuổi mục tiêu mở rộng quy mô bằng mọi giá như trước đây. Đây là sự thay đổi tư duy đáng chú ý, phản ánh bài học được rút ra từ giai đoạn nhiều doanh nghiệp mở rộng quá nhanh rồi phải thu hẹp hoặc rút lui vì không kiểm soát được nội lực.

Nổi lên như một công cụ chiến lược trong giai đoạn mới, trí tuệ nhân tạo đang được nhiều doanh nghiệp ứng dụng để nâng cao hiệu quả quản trị, phân tích dữ liệu và tối ưu chuỗi cung ứng. Theo đánh giá của cộng đồng doanh nghiệp, lĩnh vực tài chính - ngân hàng sẽ chịu tác động mạnh nhất từ làn sóng AI trong thời gian tới, trong khi các ngành sản xuất và tiêu dùng được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng ở mức trung bình. Tuy nhiên, xu hướng chung là không ngành nào có thể đứng ngoài cuộc chuyển đổi này nếu muốn duy trì khả năng cạnh tranh.

Giới chuyên gia nhận định rằng những doanh nghiệp có khả năng ứng dụng công nghệ, kiểm soát chi phí hiệu quả và thích ứng nhanh với biến động thị trường sẽ là nhóm giữ được đà tăng trưởng trong giai đoạn mới. Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp chậm thay đổi, thiếu nền tảng quản trị vững chắc và phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường hay một nhóm khách hàng sẽ ngày càng khó trụ vững trước sức ép từ cả môi trường bên ngoài lẫn áp lực cạnh tranh nội tại.

Con số 227.000 doanh nghiệp rời thị trường không chỉ là thống kê về sự thất bại, mà còn là lời nhắc nhở về tốc độ vận động không ngừng của nền kinh tế. Trong chu kỳ phát triển mới, những doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và bền vững đang đóng vai trò hạt nhân đổi mới, không chỉ phản ánh sức phục hồi của toàn nền kinh tế mà còn định hình hướng đi cho những năm tiếp theo.

Bảo Anh